
Class JPAllSO 
Book_____AlE-t 



Gojpgtaft?. 



°\ 



% 



COEXRIGHX DEFQSffi 



THE ECLOGUES OF 
PUBLICS FAUSTUS ANDRELINUS 

AND 

IOANNES ARNOLLETUS NIVERNENSIS 



STUDIES IN THE RENAISSANCE PASTORAL. 
Latin texts, carefully edited with introductions and 
notes, by Wilfred P. Mustard, M. A., Ph.D., 
Collegiate Professor of Latin in the Johns Hop- 
kins University. 
i. The Eclogues of Baptista Mantuanus, 191 1. 
Pp. 156. $1.50. 

2. The Piscatory Eclogues of Jacopo Sannazaro, 
1914. Pp. 94. $1.00. 

3. The Eclogues of Publius Faustus Andrelinus and 
Ioannes Arnolletus Nivernensis, 19 18. Pp. 123. 
$1.50. 



THE JOHNS HOPKINS PRESS 
BALTIMORE, MD. 



THE ECLOGUES 

OF 

FAUSTUS ANDRELINUS 

AND 

IOANNES ARNOLLETUS 



EDITED, WITH INTRODUCTION AND NOTES, BY 

WILFRED P. MUSTARD, M.A., Ph.D 

COLLEGIATE PROFESSOR OF LATIN IN THE 
JOHNS HOPKINS UNIVERSITY 



BALTIMORE 

THE JOHNS HOPKINS PRESS 

1918 



1* 



s° 






Copyright, 1918 

BY 

THE JOHNS HOPKINS PRESS 



\ 



■^ 



FEB 23 1918 
©CI.A492395 



4 



I 



TO 
MAURICE HUTTON, M.A., LL.D, 



PREFACE 

Thanks to the liberal policy of the Johns Hopkins Press, 
I am able to make this third contribution to the history of 
the humanistic Pastoral. 

The name of Faustus Andrelinus is less familiar than that 
of either " good old Mantuan " or Sannazaro ; he never en- 
joyed the fame and the influence of the one, he never ap- 
proached the high poetic plane of the other. And yet in his 
own day and generation he was a very important personage. 
One of the Italian scholars who helped to spread the New 
Learning in France, professor for many years in the Univer- 
sity of Paris, the intimate friend of Erasmus, the special 
protege of the King and Queen — diu regnavit Lutetiae. 
His Eclogues are always readable, because they contain 
a certain amount of autobiography, and reflect many of his 
own experiences in Italy and France. They are interesting 
because of their ' moral ■ tone, with occasional bits of pro- 
verbial wisdom and frequent echoes of the great Roman 
Satirists. And they hold an important place in the tradition 
of the Pastoral, because of their frequent imitation of Cal- 
purnius and Nemesianus — at a time when these two poets 
were not very widely read. 

My Text is based on a comparison of the Paris edition 
of 1506 with a rotograph copy of the text published by 
J. Oporinus, Basel, 1546. In a few passages I have adopted 
the reading of Josentius Josa's edition, Lyons, 1530. The 
spelling is modified to suit the convenience of the modern 
reader. The punctuation is my own. 

My Notes are mainly concerned with the question of 
Andrelinus' sources, and only occasionally serve to explain 
his meaning. I have paid some attention to his fondness for 
proverbial expressions, and I have tried to indicate some of 
the traces of his Italian origin. Indeed, there is more than 
one passage (e. g. vii. 44) where without some knowledge 
of Italian it would be hard to guess his meaning at all. 

7 



8 PREFACE 

The Appendices are added to give a part of the historical 
background of the Eclogues. I have modernized the spell- 
ing and punctuation of these documents, but I have been 
careful not to interfere with anyone's diction, syntax, or 
meaning. It is mere chance, not design, that my edition 
will help to mark the fourth centenary of the poet's death. 

The four rather prosaic Eclogues of Ioannes Arnolletus 
are really added as a sort of appendix. They show that 
Andrelinus had at least one close imitator. And they show 
that, like Andrelinus, their author was a careful student of 
Calpurnius and Nemesianus. The text is based on roto- 
graph copies of the editions published by Badius Ascensius, 
Paris, 1524, and J. Oporinus, Basel, 1546, and on my own 
copy of the Poematia published by Robert Winter, Basel. 
1544. 

I have three people to thank for special help in the mak- 
ing of this book : Professor John L. Gerig, of Columbia 
University, Mr. E. H. W. Meyerstein, of the British 
Museum, and M. Ch. Mortet, of the Bibliotheque Ste- 
Genevieve, Paris. 

W. P. M. 

" Homewood ", Baltimore, 
December 21, 1917. 



CONTENTS 

PAGE 

Introduction n 

Eclogues of Publius Faustus Andrelinus 21 

Notes 67 

Eclogues of Ioannes Arnolletus Nivernensis 89 

Notes 107 

Appendices 113 

Index 121 

9 



INTRODUCTION 

PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

Publius Faustus Andrelinus was born at Forli, about 
1462. He studied at Bologna, under Filelfo, and at Rome, 
under Pomponio Leto. About 1483 he was crowned by the 
Roman Academy, 1 for his Amoves, or Livia — " etsi nondum 
secundum et vigesimum annum agebat." 2 At Rome he 
made the acquaintance of Lodovico Gonzaga, Bishop of 
Mantua, and he enjoyed his patronage for four years 
( 1484-1488) . Toward the close of 1488 he went to France, 
carrying with him letters of introduction to his patron's 
niece, Chiara Gonzaga, and to her husband, Gilbert de 
Montpensier, compte-dauphin of Auvergne. 3 On Septem- 
ber 5, 1489, he was admitted to lecture publicly at the 
University of Paris — " ad lectiones publicas in arte humani- 
tatis legendas." In the autumn of 1491 he went to teach 
for some months at Toulouse ; and he also tried his fortune 
at Poitiers. But he soon returned to Paris, and taught there 
until his death (about March 1, 1518). 

His position at Paris was precarious at first, and, in par- 
ticular, he had to defend himself against the jealous attacks 
of another Italian scholar, Hieronymus Balbus. 4 But he 
soon won the friendship of the distinguished churchman and 
diplomat Robert Gaguin, 5 and of the brothers Charles and 

1 Iacobus Volaterranus, in Muratori, Rer. Ital. Script., xxiii. 185 
(Milan, 1733)- 

2 Iohannes Cordiger Alemanus, quoted by Mazzuchelli, Scrittori 
d' Italia, i. 714 (Brescia, 1753). 

3 These letters were published by R. Renier, Giorn. Stor. d. Lett. 
Ital., xix. (1892) 191. They are dated Sept. 22, 1488. In one of 
them Andrelinus is called " laureato poeta facundissimo et oratore 
disertissimo.'" 

4 See Ed. xi, ' De Fuga Balbi ', and Appendix A. 

5 Gaguin, writing to Erasmus about 1495, says of Andrelinus, 
** veterem iam amicum habeo " ; Roberti Gagnini Epistvle et Ora- 
tiones, ed. L. Thuasne, ii. 7 (Paris, 1904). 

II 



12 INTRODUCTION 

Jean Fernand. And he professes to have enjoyed the 
patronage of many other eminent people — of four chancel- 
lors of France, Guillaume de Rochefort (d. Aug. 12, 1492), 
Robert Briconnet (d. 1497), Guy de Rochefort (d. 1507), 
and Jean de Ganay, of Thomas Ward, ambassador of the 
King of England, and Pierre Cohardy or Courthardy (" re- 
gius advocatus ", 1486; "primus Franciae praeses ", 1497; 
d. 1505). Through the influence of Cohardy, he was 
granted a royal pension, about 1496. 6 On January 17, 1502, 
he was granted letters of naturalization, by Louis XII. In 
1505 he was appointed canon of Bayeux. 

His most distinguished friend at Paris was Erasmus. 7 
In Erasmus' catalogue of his own writings he mentions a 
poem which was published soon after his going to Paris 
(c. 1495) "ad Faustum Andrelinum, quicum mihi turn 
recens coierat sodalitas." On May 2, 1499, he could write: 
11 cum Fausto mihi . . . summa familiaritas " ; and the 
statement is borne out by other letters written about that 
time. 8 In 1500 Andrelinus wrote a commendatory letter 
for the first edition of the Adagia. In a later edition of the 
Adagia (c. 1518) Erasmus calls him " vetus congerro 
meus " ; and in mentioning his death he speaks of him as 

6 The pension was continued by Louis XII. In the King's ac- 
counts for 1503 there is an entry, " A Faustus, orateur, 180 liv." ; 
R. de Maulde, Chroniques de Louis XII par Jean d'Auton, i. 388 
(Paris, 1889). 

7 Another early friend at Paris who afterwards became distin- 
guished was Guillaume Bude. In 1496 Andrelinus addressed to him 
a short poem, Querela Parrhisiensis Pavimenti, the tone of which 
implies a certain degree of intimacy with the recipient. It is quoted 
by Ludwig Geiger, ' Publio Fausto Andrelini aus Forli ', in Viertel- 
jahrs. f. Kultur und Litt. d. Renaissance, i. (1886) 535. 

8 For example, the letter of the same year in which he urges 
Andrelinus to join him in England and tells him of the pretty Eng- 
lish girls and of the pleasant English custom of kissing on all occa- 
sions; Letters of Erasmus, ed. P. S. Allen, i. 238 (Oxford, 1906). 
A sentence in this letter has been solemnly offered as one of the 
sources of the legend of Dr. Faust, the famous magician and char- 
latan of the 1 6th century : " Quamquam si Britanniae dotes satis 
pernosses, Fauste, nae tu alatis pedibus hue accurreres ; et si podagra 
tua non sineret, Daedalum te fieri optares." To Herman Grimm 
this was the earliest trace of the wide-spread belief in Faust's ability 
to fly through the air (Preuss. Jahrb., xlvii. 456). See also Allen's 
edition, i. 3, 221, 234, 235, 236, 297, 311. 



INTRODUCTION 13 

one who deserved to live forever, " immortalitate dignus." 
It was only in the following year that he ventured to write 
a very unfavorable report of his old friend's character and 
attainments. 

In an edition of the Adagia published about 1518 Andre- 
linus is mentioned as " poeta non solum laureatus verum 
etiam regius atque etiam, si diis placet, regineus " (68, cent. 
2, chiliad. 2). Some scholars have seen in this a mere 
jest on the part of Erasmus, and not an actual title. But 
the poet is actually called " poeta laureatus regiusque ac 
regineus " in an undated edition of his ' aegloga moralissima ' 
and in an undated edition of his Hecatodistichon. 9 And 
he apparently had some right to the full title. In dedi- 
cating to him an edition of some of the comedies of Plautus, 
Simon Carpentarius mentions the " lecturae turn regiae turn 
regineae quas non sine optima mercede perficis ". 10 The 
queen in question was doubtless Queen Anne. Even in the 
eighteenth century his unusual title had not been forgotten. 
Baillet introduces him as " Poete couronne Poete du Roi (et 
de la Reine, si Ton veut rire avec Erasme)". 11 And de la 
Monnoye has his comment, in the Menagiana, iii. 183 (Paris 
ed., 1715) : 

Poeta Regius, en bon Francois, signifie le fou de Roi. Le poete 

Regnier le Satirique a dit, sat. 14. v. 30 : 

' Les foux sont aux echets les plus proches des Rois.' 

A ce conte Faustus Andrelinus, qui prenoit tout ensemble la qualit© 

de Poeta Regius et de Regineus, etoit le fou du Roi et de la Reine. 

His popularity and his influence as a teacher are often 
mentioned; 12 " diu regnavit Lutetiae ", as Erasmus said. 1 * 

9 Both included in Mile. Pellechet's list of French Incunabula; i. 
156 and 158. 

10 Mazzuchelli, op. cit., i. 715. Cp. ' Corydon's ' statement, Ed. 
xii. 190, where after speaking of the King's bounty, " pulchra fetas 
sub imagine vaccas ", he adds, " atque alias Augusta boves dedit 
uxor ". 

11 Jugemens des Savans, Paris ed., 1722, iv. 329. 

12 "Ab extremis Franciae et Germaniae oris auditores confluxerunt, 
ut reconditarum facultatum praecepta audirent, et in suas regiones 
certatim deferrent " ; Marchesi, Vitae Virorum Illustrium Forolivi- 
ensium, Forli, 1 726 (quoted by R. Renier, op. cit., p. 187). Some 
of his pupils in Paris were Claudius Budinus Carnotensis, Matthias 



14 INTRODUCTION 

In the first edition of his Livia (Paris, Oct. 1, 1490) there 
is a complimentary letter from " Frater Iohannes Cordiger 
Alemanus sacrae theologiae professor ", addressed to the 
University of Paris: 

Nostris quoque temporibus merito gloriari potest vestra Univer- 
sitas Parisiensis, quod Faustum Andrelinum Foroliviensem nacta est. 
Is enim, cum omnium disciplinarum studiosissimus sit, solus fuit (ut 
aliorum pace dixerim) qui Galliam ex ieiuna saturam, ex inculta 
tersam, ex sicca viridem, ex barbara Latinam fecit ; quandoquidem 
non solum oratoriam et poeticam facultatem, sed etiam sphaericam 
ipsam tanta omnium admiratione professus est, ut quid dicant alii 
profecto habeant nihil, et artem ac leporem carminis hoc in Regno 
antea prorsus incogniti ita patefecit, ut omnes solum Faustum in 
quovis carminis genere imitari studeant, et integras illius sententias 
ac versus saepenumero pro suis accipiant. Nee id profecto iniuria 
factum est, cum Faustus talis sit poeta, ut i ab eo ceu fonte perenni 
vatum Pieriis ' (ut de Homero scribit Ovidius) ' ora rigentur 
aquis '. 14 

One of his pupils, Claudius Budinus Carnotensis, could 
say of him: 

Ille est qui Latium Musis spoliavit amoenis, 

Ut coleret Gallas clarus Apollo domos ; 
Ille est qui primus cis Alpes carmina vexit, 
Quo duce iam Francos nulla Camena latet. 
****** 
' Laurea serta gerens Musisque excultus amoenis 
Gymnasium Faustus Parisiense polit.' 15 

In -the dedication of an edition of Persius (Lyons, Jan. 27, 
1499) Iodocus Badius Ascensius has, " Faustum praecipuum 
Galliarum specimen ac litteraturae praesidium, regium dico 
ilium musicum ac vatem clarissimum, Parrhisios tot annos 
erudientem." 16 Beatus Rhenanus, looking back on his own 

Ringmann, Sebastian Murrho the Younger, Othmar Nachtigal, 
Beatus Arnoaldus, and Beatus Rhenanus. See G. C. Knod, A us der 
Bibliothek des Beatus Rhenanus, pp. 37-43 (Schlettstadt, 1889). 

13 Letter of July 26, 1518; Opera omnia, iii. 403 (Leyden, 1703). 

14 Quoted by Mazzuchelli, op. cit., i. 715. Cp. Ovid, Am., iii. 9, 25. 

15 From his poem 'Faustina', in Poematia aliquot insignia illus- 
trium Poetarum recentiorum, Basileae, per Robertum Winter, 1544. 
The last distich here quoted is used as a motto in three Paris editions 
of the Buccolica Fausti, 1496c?), 1501, 1506. 

16 Ph. Renouard, Bibliographie de Josse Badius Ascensius, iii. 147 



INTRODUCTION IS 

student days at Paris (1503-1507), reports that Faustus was 
not an ideal teacher: " defunct orie profitebatur, iocis qui- 
busdam magis festivis quam doctis plausum rudium audi- 
torum captans." 17 And Erasmus implies that his lectures 
sometimes made the judicious grieve : " Lutetiae licuit Fausto 
profiteri quoslibet poetas usque ad naenias Priapeas, idque 
more (ne quid aliud dicam) Faustino." Indeed, when 
Erasmus thinks of his personal and moral character and his 
rather mediocre learning, he marvels that the University of 
Paris could put up with him so long: 

Parisiensis Academiae candorem ac civilitatem iam olim sum admi- 
ratus, quae tot annos Faustum tulerit, nee tulerit solum, verum etiam 
aluerit evexeritque. Cum Faustum dico, mulft tibi succurrunt quae 
nolim Uteris committere. Qua petulantia solitus est ille in Theolo- 
gorum ordinem debacchari ! Quam non casta erat illius professio ! 
Neque cuiquam obscurum erat qualis esset vita. Tantum malorum 
Galli doctrinae hominis condonabant, quae tamen ultra mediocritatem 
non admodum erat progressa. 18 

His principal published works were, Livia seu Amoves, 
in four books (Paris, 1490) ; Elegiarum libri III (1494) ; 
Bucolica (c. 1496) ; De moralibus et intellectualibus virtuti- 
bus (c. 1496) ; Hecatodistichon (before 1500) ; Epistolae 
proverbiales et morales (nine epistles in prose, 1507, or 
earlier) . He wrote a number of occasional poems, to court 
the favor or acknowledge the bounty of his adopted country : 
on the victories of Charles VIII at Naples and at Fornovo 
(1496), 19 on the death of Charles VIII (1498), on the 
capture of Lodovico Sforza, 'II Moro ' (1500), on the 
second victory of the French at Naples (1502), on the 
taking of Genoa (1507), on the conquest of Venice (1509), 
on the career of Georges d'Amboise, Cardinal Archbishop 

(Paris, 1908). Ascensius' own edition of Ottavio Cleofilo's De coetu 
poetarum (Paris, Oct. 7, 1503) was dedicated to Faustus, " decus 
camoenarum ". 

17 Epistle to Charles V (June I, 1540). 

18 Letter to Ludovicus Vives (15 19) ; Opera omnia, iii. 535 (Ley- 
den, 1703). See, also, iii. 689. 

19 Cp. Petrus Crinitus, 'Ad Faustum, de Carolo Rege Francorum, 
cum ad Urbem tenderet cum exercitu ', ' Quid occupatum litteris 
urges tuis | frustraque toties fiagitas, | ut impotentis Galliae fastum 
gravem | regemque dicam Carolum?' Two other poems of Crinitus 
are addressed ' ad Faustum '. 



16 INTRODUCTION 

of Rouen, on the marriage of Claude, daughter of Louis XII, 
with Francis, Duke of Valois, etc., etc. In 1499 he pub- 
lished an edition of Ottavio Cleofilo da Fano's De Coetu 
Poetarum. 20 

The Eclogues (». e. the first eleven) were printed at Paris 
about 1496. 21 They seem to have been written at various 
times between 1488 and 1496; the first refers to the poet's 
departure for France (toward the end of 1488), the tenth, 
to the birth of a son to Charles VIII (Sept. 1496). Some 
of them were ready for publication in 1494 : " buccolicum 
carmen quotidiano prope convicio flagitatum emittam, cum 
primum a Guilelmo Gualtero certior factus fuero cuinam 
lucubrationes illae^iure dedicandae sint " (Ded. of the 
Elegies, to Thomas Ward). The twelfth is of later date. 22 
It is addressed to Louis XII, and professes to have been 
written when ' Corydon ' (i. e. Faustus) was 50 years old. 

In the De Latinae Linguae Reparatione of M. Antonius 
Sabellicus there is a brief comment on Andrelinus and his 
earlier poems. He is mentioned immediately after Baptista 
Mantuanus: " multum ingenii et in M. Octavio Phanensi, 
multum in Forliviensi Fausto ; verum uterque amorum can- 
tator, et ob id minus quam ille de quo loquor celebrandi." 2S 
In a Venice edition of the Amores, 1501, Bartolomeo Mega- 
luzzi called the author " principem poetarum nostri tem- 
poris." 24 And in the dedication of an edition of Plautus, 
Simon Carpentarius called him " eorum ex numero qui 
vivunt eruditissimus poeta." 25 The printer of two Paris 

20 In the dedication of his Elegies to Thomas Ward (1494) he 
mentions an ' opus laboriosissimum De Vera Religione inscriptum ' 
and several * unfinished ' works, most of which seem to have been 
left unpublished : " Satiras decern, Christianum Adventum, Epigram- 
mata ducenta, Sphaericum Dialogum, Morales centum Epistolas, et 
Latinae Linguae Observationes." 

21 An edition with a commentary was published at Lyons in 1539: 
Bucolica Fausti . . . perdiligenter emendata, cum commento . . . 
Josentii Josae. 

22 It is not included in the Paris editions of 1501 and 1506. It was 
printed at Strassburg in 15 12. Mile. Pellechet, i. 154, includes an 
undated edition of it in the list of French Incunabula, and L. Thu- 
asne, op. cit., i. 131, says it appeared in 1498. 

23 Venice ed., c. 1495, fol. g. vii. 

24 Quoted by R. Renier, op. cit, 192. 

25 Mazzuchelli, op. cit., i. 715. 



INTRODUCTION 17 

editions of the Eclogues, 1501 and 1506 (Ioannes Antonius 
Venetus) was ready to rank them beside those of Virgil and 
Calpurnius : " Habes, studiose lector, Fausti poetae Regii 
Buccolica, quae adeo exculto venustoque carmine composita 
sunt, ut neque Virgilii neque Calphurnii aeglogis mea quidem 
sententia cedant." In 1507 Ioannes Murmellius could say: 
" Faustum saecla futura canent ", Eleg. Mor., iii. 1, 54. 26 
Ioannes Sapidus thought it worth while to stand out for the 
superiority of Virgil : 

Sed tua loripedi committe poemata divo ; 

Musa tuos ridet Virgiliana modos. 
Cuique suum pulchrum ; te caeca philautia tangit 

Plus nimio ; sine te laus aliena probet. 27 

J. C. Scaliger and Lilius Gyraldus both speak of our poet's 
1 f acilitas ' : Poetice, vi, 

Fausti facilitas viventis in scribendo plausu excepta est. Scholas 
tamen sapit ilia iuniorum; a qua nihil aliud quam hoc ipsum ex- 
pectes ; 

and De Poet. Nostr. Temp., 

Faustum Foroliviensem eius commendat facilitas, sed plerumque 
vulgaris et protrita. Perplura hie scripta reliquit, quae a Transal- 
pinis, apud quos multos annos vixit, magis quam ab Italis in manibus 
habentur. 

G. J. Voss quotes with approval a remark which he attri- 
butes to Erasmus : 

de cuius poematis scite aiebat Erasmus unicam in iis syllabam 
desiderari. Ea erat vovq sive mens. 29, 

Baillet's estimate is not very high : 

II ne se soucioit pas beaucoup de mettre des sens dans ses compo- 
sitions pourvu qu' il y mit des mots bien choisis et de riches expres- 
sions, comme si les choses etoient faites pour les mots, au lieu d'assu- 
jettir les mots aux choses. 29 

26 Minister ed., by A. Bomer, 1893, p. 76. 

27 Quoted by L. Geiger, op. cit, p. 46. 

28 Instit. Poet., i. 1, 3. 

29 Jugemens des Savans, Paris ed. 1722, iv. 329, 



18 INTRODUCTION 

And de la Monnoye could say : " Faustus Andrelinus, Poete 
moderne trivial" (Menagiana, ii. 398). 

Quotations from Andrelinus are not very numerous, and 
the Eclogues seem to be hardly quoted at all. Pierre Grin- 
gore quotes the line: 

Nil iuvat amisso claudere septa grege 

(Oeuvres, Paris ed., 1858, i. 32). The Scoparius of Ioannes 
Murmellius (1517) has the distich : 

Stentorea obtundunt clamantes voce sophistae, 
Dum levibus nugis tempora vana terunt. 30 

There are a dozen quotations (most of them from the Livia) 
in the learned commentary which Benedictus Curtius com- 
posed on the Arrets d' Amour of Martial d'Auvergne. 31 And 
there is one in Grimmelshausen's Simplicissimus (1669) 
i. .17: 

Welches auch Faustus Poeta in diesem Disticho exprimiret hat : 

Si te rusticitas vilem genuisset agrestis, 
Nobilitas animi non foret ista tibi. 32 

Branthome quotes a striking phrase, in his Life of Charles 
VIII: 

L'ltalie ne le plaignit pas : aussy le poete Faustus disoit que ses 
victoires et faicts belliqueux estoient autant de (stigmates ou pour 
mieux parler de vrayes) marques et enseignes, qu'il appelle vera stig- 
mata proprement en latin, sur le front des Italiens, qui jamais n' en 
tomberoient. 

And in the Paris edition of the Menagiana, 1715, vol. ii, p. 
398, de la Monnoye remarks : 

Ceux qui citent de memoire sont sujets a. s'equivoquer. Saumaise 
qui sur Solin, pag. 5 de la 2. edit., a cite comme d'Horace cet hexa- 
metre, 

Nulla dies abeat, quin linea ducta supersit, 

auroit ete bien etonne si on lui eut fait voir que c'est un vers de 
l'Hecatodistichon de Faustus Andrelinus Poete moderne trivial. 

30 Minister ed., by A. Bomer, 1895, p. 82. 

31 Paris ed., 1566, pp. 36, 53, 82, 91, 261, 473, 625, 721, 723, 835. 

32 Quoted by L. Geiger, op. cit., p. 46. 



INTRODUCTION 19 

There is a quotation in one of the Lamentationes novae Ob- 
sciirorum Reuchlinistarum (1518), No. 12: " Infecundi 
quippe ingenii est (Faustus inquit) praemonstrantem (quan- 
quam illi debeatur plurimum) non excedere ". And E. 
Booking says in his edition of these Lamentationes (Leipzig, 
1864, p. 369) that Ortwinus Gratius drew very freely upon 
Andrelinus' Epistolae proverbiales et morales. Compare, 
also, the expression in Lament. 34, ' quid te proprio caedis 
ligone?' with Andrelinus, Eel. vii. 47-48. 

As for his sources and models — he of course owes a great 
deal to Virgil and Ovid, and in his ' moral ' passages he 
sometimes draws upon Horace, Persius and Juvenal. But 
the most interesting fact is his free use of Calpurnius and 
Nemesianus — at a time when these two poets were not very 
widely read. Indeed, one of his enemies accused him of 
attempting to pass off the Eclogues of Calpurnius at Paris 
as his own: 

Mox Calphurnii eglogas, quas certe turn paucissimi viderant, sicuti 
tuam elucubrationem privatim plurimis exhibuisti, eas (qua es impu- 
dentia) tuo nomine editurus, ni Cornelius Vitellius huic tuo temerario 
ausui obstitisset. 33 

His influence upon the later pastoral is not very great. 
Perhaps the most important item is the Eclogues of Ioannes 
Arnolletus Nivernensis, which are included in this volume, 
as a sort of appendix. 

IOANNES ARNOLLETUS NIVERNENSIS 

On March 18, 1524, Iodocus Badius Ascensius published at 
Paris an Opus de orthographia by Ioannes Arnolletus Niver- 
nensis, " liberalium artium legumque professor ac protogym- 
nasta academiae Nivernicae ". The volume included a col- 
lection of Latin poems by the same author, Bucolica, Ludicra, 
etc. Arnolletus had sent his work to the great publisher 
with a complimentary letter, and Ascensius returned a very 

33 Invectiva in Faustum Balbi calumniator em (quoted by G. C. 
Knod, op. cit., 96). See Appendix C. It has been suggested that 
Andrelinus knew and imitated the Eclogues of Baptista Mantuanus 
(E. Carrara, La Poesia Pastorale, Milan, 1909, p. 270). If so, he 
may have known them in manuscript; they were not printed until 
1498. 



SO INTRODUCTION 

friendly reply : " totas istas laudes, quas minime agnosco, 
stilo deletili ex hoc albo expunxissem, nisi pluris abs te 
amari quam a quovis quantumvis laudato viro laudari 
facerem." 34 

The title of the book seems to say that in 1524 Arnollet 
was principal of a school at Nevers. 35 And it may perhaps 
be inferred from his poems that he was a native of Nevers, 
that he lived for a time in the " agri Fiscalienses ", and that 
about 1520, or a little earlier, he returned to his native 
town. 36 

The Bucolica were printed again in Robert Winter's 
Poematia aliquot insignia illustrium Poetarum recentiorum, 
Basel, 1544, and in the famous Bucolicorum autores xxxviii 
. . . farrago eclogarum clvi published by Oporinus, Basel, 
1546. They are a rather close imitation of some of the 
eclogues of Faustus Andrelinus. They show an intimate 
acquaintance with the eclogues of Calpurnius and Nemes- 
ianus. And at least one passage, i, 41-42, is borrowed 
from " good old Mantuan ". 

34 Ph. Renouard, op. cit, ii. 50. 

35 In Victor Gueneau's Dictionnaire biographique du Nivernais 
(Nevers, 1899), p. 4, he is called "le premier regent du college de 
Nevers". But neither E. Duminy, Le College de Nevers (1908), 
nor C. A. Parmentier, Archives de Nevers (1842), mentions him 
among the principals of that institution. They say that in 1521 a 
new school was opened at Nevers, that in 1526 this school was trans- 
ferred to a new building and took the name of ' college ', and that 
the first principal of the new college was Pierre Delafoi. 

36 " Jean Arnoullet . . . parait vraisemblablement appartenir a la 
famille des imprimeurs lyonnais, originaire de Bourges, mais aucun 
document, connu a. ce jour, ne permet d'en preciser la parente"; J. 
Baudrier, Bibliographie lyonnaise, x. 3 (Lyon, 1913). 



PUBLII FAUSTI ANDRELINI 
BUCOLICA 



ECLOGA I. 

Faustulus Ausonios indignans linquit agellos, 
Et Gal la invitum trudii ad arva gregem. 

Lygdus. Faustulus. 

Lygdus. 

Faustule, tam celeri properans discedere gressu, 
Invitas quo trudis oves, cum pinguia carpant 
Gramina, cum valeant patula vitare sub ulmo 
lam iam venturum torrenti sole calorem? 
Undique nam resonat raucis nemus omne cicadis. 

Faustulus. 

Pascua iamdudum campo meliora feraci 
Luxuriare f erunt, cultos qua flexilis agros 
Sequana circumdat fluctuque irrorat amoeno. 
Illuc has pecudes longinqua per avia duco. 

Lygdus. 

Sic patrios fines antiquaque, Faustule, rura 10 

Linquis, ut externi fias novus incola campi? 
Ah coeptam dimitte viam ; te nebilis arbor, 
Te vidui f ontes, te flumina maesta dolebunt. 

Faustulus. 

Heu, possessa diu natalis iugera ruris 
Extremus veteri dolor est liquisse colono. 
Sed gravis impellit tardantem iniuria gressum, 
Nee longum deterret iter, nee fervidus ardor. 

Lygdus. 

Hac mecum aesculea paulum requiesce sub umbra, 
Et refer indignam quae causa incenderit iram, 
Cur nolis patrio requiem decerpere campo, 20 

Donee sol nimios declinans temperet aestus. 

23 



24 PVBL11 FAUSTt ANDREL1N1 

Faustulus. 

Cum f oret, heu, genitor multi ditissimus agri, 
Dixit, ' Io felix magnum pete, Faustule, Pana, 
Haud patrias rediture domos, nisi carmina pago 
Invidiosa tuo docta modulere cicuta '. 
Dixit, et innumero plenam dedit aere crumenam. 
Hie docuit calamos labris inflare sonoros 
Nee carmen triviale deus, quod Tityrus ipse 
Si semel audisset, tenuem fregisset avenam 
Qua sua fagineis sub frondibus otia lusit. 30 

Iubila cum canerem nostris incognita silvis, 
Ipse ego rurali sum f actus Apolline vates, 
Serpentesque meis hederas laurumque virentem 
Crinibus imposuit ; pagus non inscius exstat. 
Muneris accepti dulce est meminisse levamen. 
Interea promissa pater vadimonia solvens 
Rem totam exhausit, saevo cogente tyranno, 
Et mea libertas cecidit, dominoque coactus 
Ingrato servire fui; nam tradita, Lygde, 
Nulla fuere meo compendia digna labore. 40 

lam quater incisa est flaventi messis in agro 
Ex quo tale iugum subii ; dum sustinet aetas, 
Sunt alibi miseris quaerenda viatica canis. 

Lygdus. 

Pro certis incerta petis; sors durior esset, 
Si fieret dominus peregrina ingratior ora. 

Faustulus. 

Lygde, mihi rediens quaerenti dixit Amyntas 
Illic esse deum miti pietate f oventem 
Quos f era praecipitat f ato Fortuna sinistro. 
Huic animus sollers, huic est pastoria virtus 
Grata, nee argutis iuncta est quae fistula cannis 50 

Displicet; augusta si maiestate fruamur, 
Hac facilem gracili flectemus arundine divum. 

Lygdus. 

Faustule, si qua tui tangit te gratia Lygdi, 
Die age, die dulci dispersum nectare carmen. 



BVCOLlCA 2$ 

Ignibus hibernis, aestiva gratius umbra 
Illud erit nobis, et odora suavius herba. 

Faustulus. 

1 Summe deus, nostrae data sunt cui iura salutis, 
Indiga paupertas rebusque inimica secundis 
Hue lassum me f erre pedem Fortuna coegit. 
Da, precor, optata da tanti numinis aura 60 

Posse frui; tutis geminae sub vallibus alae 
Infelix tutare pecus, quod viribus haustum 
Omnibus esse vides. Vacuas si missa per auras 
Verba volant, usto seu tellus subdita Cancro, 
Seu me spectabit Thule suprema vagantem, 
Donee mansuram liceat mihi ponere sedem. 
Ah iustas admitte preces nnemque supremum 
His impone malis. Semper sollemnia vota 
Persolvam, nee pauca tuas ovis imbuet aras ; 
Et mea iam trito depend ens fistula collo 70 

Semper honoratos uni tibi concinet hymnos '. 

Lygdus. 

Quantum et quale refers carmen, divine poeta. 
Ipsa etiam audito mitescent marmora cantu, 
Nam strepis arguta nihil armentale cicuta. 

Faustulus. 

Si loquor haec humiles superantia verba myricas, 
Materies erexit opus subiecta remissum. 
Si nescis, nihil est triviali more sonandum 
Ante sacrum numen; virgulta exilia poscunt 
Stridentes stipulas et pastoralia verba. 
Sic me Parrhasio docuit Pan primus in antro. 80 

Lygdus. 

O f elix numen, dulci quod tanta canore 
Fistula mulcebit eyenos imitata sonoros. 
Frigida iam summis descendens montibus aura 
Spirat et accinctum Laths te subtrahit agris. 
Felicem iam carpe viam sedesque beatas, 
Fataque perpetuam praestent meliora quietem. 



26 PUBLII FAUST I ANDRELIN1 



ECLOGA II. 

Ecce tuos fallax fugiendos Curia mores 
Expertus vero Ianulus ore refert. 

Lollius. Ornus. Ianulus. 

Lollius. 

Ianulus ecce redit domina modo laetus ab urbe ; 
Obvius ipse f erar monstrataque gaudia poscam. 
Tu vigil observa pascentes, Orne, capellas, 
Ne forsan miles nostri populator agelli 
Tristia damna f erat ; nihil est a milite tutum 
Prodiga cui desit consumpti copia nummi. 



Ornus. 

Si foret hie Argus, centeno lumine custos, 
Invia non melius repentes saxa capellas 
Servaret, Lolli ; vigil em decet esse subulcum. 
Vade igitur tutus, ac pleno gaudia sacco 10 

Intellecta refer; propior sed Ianulus instat. 

Lollius. 

Venisti tandem ; num vilia, Ianule, rura 
Sordescunt, postquam regalia tecta subisti? 

Ianulus. 

O felix Lolli villa contente paterna, 
Securas quicumque casas et ruris amoeni 
Vernantes contemnit agros, ut magna sequatur 
Atria, nodosas pro libertate catenas 
Triticeoque petit meliorem pane f arinam. 
Publica f ama volat multas quod Regia curas 
Sollicitata parit, nee fama est verior ulla. 20 

Cum deprensa putas, artis tunc lubrica palmis 
Vota fluunt, tamquam liquidas anguilla per undas 
Labitur aufugiens, cum retia cassa fefellit. 
Nee desunt promissa tamen. Si nota revisas 



BUCOLIC A 21 

Limina, te retrahens intrantem ianitor arcet, 

Et magnum causatur opus ; tibi clausa moranti 

Ostia quam pateant millenus praeterit annus. 

Et demum obliquus transverse* lumine Caesar 

Respicit admissum, tacitoque immurmurat ore. 

Auribus hunc pronis vultuque exaudit aperto 30 

Qui sua caudato vestigia syrmate verrit, 

Atque ilium scalas primum comitatur ad imas. 

Postmodo vadit inops simulata fronte vocatus ; 

Vertice nudato labrisque trementibus orat 

Et flexo inculcat titubantia poplite verba. 

Huic deus arridens magnis cum montibus ampla 

Aequora promittit ; sed inania verba f eruntur, 

Nota sit ut tacito manans ex ore repulsa. 

Munera si qua dedit, queritur domus omnis et acri 

Rumpitur invidia praesensque avertere numen 40 

Nititur et rabido taetrum vomit ore venenum. 

Prospera cui penitus flatu Fortuna benigno 

Aspirat rara est niveis cornicula pennis. 

Ac veluti cupidus f allacem piscis ad hamum, 

Hue properat glomerata cohors similemque referre 

Cogitat eventum, donee consumpta iuventa 

Se videt irrisam nee habet quo tristia vitae 

Tempora sustineat, iustoque affecta dolore 

Incidit ante pilos extrema in funera canos. 

Ipsa etiam stabulo mendica senecta relicto 50 

Et nuda in palea moritur, nee sicca petitis 

Ora rigantur aquis ; hie, hie manet exitus ilium 

Qui rectum sectetur iter nee deviet umquam. 

Si cui tecta nitent fulvo radiata metallo 

Atque alto vicina polo, seu palpo dolosus, 

Versutus seu leno fuit, seu proditor ater, 

Sedulus aut magnam stillans delator in aurem, 

Vel solas ostentat opes quas praebuit uxor 

Omnivolo stuprata duci vel tempore parvo 

Quas cumulat rodens imas usura medullas. 60 

Lollius. 

Cur igitur tarn laetus ades? cur dulcia tecum 
Carmina f undebas ? numquid mutata f ritillo 
Alea succedit melioraque puncta ministrat? 



5& PUB LI I FAUST1 ANDREUM1 

Ianulus. 

lam triplex transivit hiems, dum pendulus ipse 
Spe f ruor incerta, dum vento pascor inani j 
Nunc votis lucere meis nubesque fugare 
Incipit obscuras caelo sol clarus aperto. 
Namque ipsum paucis divum donavimus haedis 
Gallica qui firmis moderatur legibus arva. 
Hie me sordentem mensa dignatus opima est 70 

Et propria servire manu, conditaque centum 
Fercla modis posuit loculosque replevit inanes. 
Dixit et, ' O pastor ne crastina Ianule cura 
Te premat amictum ; primo cum vere volucrem 
Argutam accipies; magalia rustica linque 
Et pete neglectis augusta palatia silvis, 
Namque tuum aspiciet melior Fortuna laborem '. 
Haec et plura reor numen maiora daturum, 
Nam rata verba f acit, tetrica sed ponderat omnes 
Lance viros, Lolli, scandendaque sidera dicit 80 

Passibus alternis, et tempora munere pensat. 

Lollius. 

Molis inaccessae si summa cacumina prendas, 
Fac clavum infigas validum, ne versa revolvat 
Sublimem Fortuna rotam, prensamque voluto (saluto?) 
Crine deam teneas ; sudata peculia debent 
Cauta mente regi. Fumantia culmina cerno; 
Visam ego dimissas saxosa in rupe capellas. 



ECLOGA III. 

Immiti raptus defletur morte Menalcas 
Sparsaque mentito jama sinistra sono. 

Mopsus. Lycidas. 

Mopsus. 

Heus, heus, O Lycida, tacito quid solus in antro 
Dulcia contemnis f esti consortia pagi, 
Consona dum laetos exercet fistula cantus? 



BUCOLICA 29 



Lycidas. 



Improba ne rerum quae sit fortuna mearum, 
Mopse, petas ; veterum seriem meminisse malorum 
Nostra recrudescit maiori plaga dolore. 

Mopsus. 

An tua flagranti traiecit viscera telo 
Ille dens curis qui dulcia miscet amaris 
Gaudia, qui certo semper domat omnia cornu? 

Lycidas. 

Heu, nimis urgenti gravioris pondere molis 10 

Opprimor, et damnum nullo reparabile casu 
Conqueror, et crebris trita est spelunca querelis. 

Mopsus. 

Eia age, prome graves imo de pectore curas, 
Dum mea pascuntur laetos armenta per agros, 
Dum saltat comprensa cohors, dum libera mens est. 

Lycidas. 

O te f elicem, saturas cui pinguia reddant 
Prata boves, liceat f esta cui semper in umbra 
Mollia securos traxisse per otia soles. 

Mopsus. 

Non minus arnicto magnos sub corde dolores 
Ipse premo, rumpuntque meum suspiria pectus, 20 

Sed tenui tristes solamur arundine casus. 
Versibus alternis tamen astra inf esta queramur 
Aversosque deos et lamentabile fatum, 
Nam gravis anxietas vario sermone levatur. 

Lycidas. 

Postquam igitur tantus nostros audire dolores 
Ardor inest, sociique iuvant commercia luctus, 
Haec preme muscosi nativa sedilia saxi. 



30 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Mopsus. 

Non ita fontanum sitientia prata liquor em 
Affectant, nimio scissa est cum terra calore, 
Quam placet haec sedes communibus apta querelis. 30 

Lycidas. 

Venerat hue magnus Germanis pastor ab agris 
Quos rapidus gelida Rhenus circumfluit unda; 
Sive pirum insereret, solidos seu verteret agros, 
Seu teneras vites, parvas seu poneret ulmos, 
Non fuit in toto maior sollertia campo. 
Summa quidem laus est, sed adhuc maiora supersunt 
Heu lacrimis memoranda meis. Hie carmine dulci 
Attonitas traxit tigres silvasque comantes. 
Non ita pulsantem rupes Parnasia Phoebum, 
Orphea non Rhodope sensit, non Pana Lycaeus. 40 

Hie mihi caelestes motus causasque latentes 
Morigerasque dedit, crassumque ex corde veternum 
Expulit agresti, sed non sine munere eerto. 
Litore quam myrtus gaudet, quam vitibus ulmi, 
Mutua tarn nostrum commercia foedus habebat. 

Mopsus. 

O qualem eximio laudem sub corpore iactas ; 
Quam vellem tantus gracilis moderator avenae 
Mulceret nostras optatis cantibus aures. 

Lycidas. 

Hie senex utinam vocalia solver et ora ; 
Non mea demissos cervix inculta capillos, 50 

Exsangues nee barba genas prolixa teneret, 
Nee gemerem solo tarn tristia fata sub antro. 

Mopsus. 

Quis Notus infelix, subita quae grando procella 
Importuna ruit ? quae sors tarn dira secuta est ? 

Lycidas. 
Sopitis heu muta sonis nunc fistula torpet, 



Deflet et artificem crudeli funere rap turn 



BUCOLIC A 31 

Unica quod rapuit patrio solatia ruri. 

Non laurus Phoebo, non illic baca Minervae, 

Non Cereri messis gignit, non vitis Iaccho, 

Nudaque ieiunis dumescunt arva colonis. 60 

Unde manet tali signatus carmine caespes : 

Orbati extinctum past ores Hete Mencdcam, 

Cantibus argutis victus cut cessit aedon. 

Mopsus. 

Heu fuerat tantus maiori pastor arista 
Dignior. Invicta resecat Mors improba falce 
Omne genus, veluti faenum per prata resectum 
Tonsa iacet, nudos aut messis caesa per agros. 
Si foret hie superas ullis revocandus ad auras 
Fletibus, aspiceres oculis manantia nostris 
Flumina; sed quoniam non est revocabilis illis, 70 

Desine plura queri, nostros simul accipe casus. 

Lycidas. 
Die prius ex alto quam sol declinet Olympo. 

Mopsus. 

Ipse ego vivebam Gallis securus in agris, 
Tempus agens placidum; campi nam sola colendi 
Cura erat, austerum cantu solante laborem, 
Atque meas servare boves, et solibus isdem 
Bis mulctram expressis spumantem implere papillis. 
Nostra Palatino donata coagula Phoebo 
Grata quidem fuerant, vultuque accepta sereno, 
Nee spretum est tereti meditatum carmen avena. 80 

Nescio quis pastor tumido fuit advena fastu, 
Obscura de gente satus, quern paupere cultu 
Excepit coniunx scorto generata salaci. 
Hie, quia carmen inops stipula stridebat inani, 
Invidus et nostra macrescens laude furensque 
Credula seduxit pastorum corda malorum, 
Ut mea sanguineo laniarent corpora ferro. 
Heu nullo aspiceres tarn spissa foramina cribro 
Vulnera quot misero crudelia corde tulissem, 
Ni placida incensos sedassem voce tumultus. 90 



32 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Lycidas. 

Pro scelus inf anduni ! diversa in frusta secandus, 
Gutture seu fixo per compita cuncta trahendus, 
Perfidus ille foret. Res est dis acta secundis, 
Quod non ipsa tuo rubefacta est terra cruore. 

Mopsus. 

Ecce alius rabido, sed adhuc incognitus, ore 
In caput hoc latrat commentaque turpia fingit. 
Nam me nuda ref ert manibus post terga ligatis 
Parisiis arsisse rogis, quod sancta deorum 
Numina sprevissem ; f alsoque inf amia teste 
Auxiliata viget mentitaque crimina vulgat. 100 

Inde fuit populatus ager, raptumque sacellum 
Quo tenuis quondam seniorum vita parentum 
Sustentata fuit ; gravidas, heu, vendere vaccas 
Cogor, ut Ausonios mittam Meliboeon in agros 
Aere gravem multo, ne ficta iniuria labe 
Ignorata fluat, nee iniquo iudice damner, 
Et templum amissum reparem, maestosque parentes 
Afflictamque domum soler. Dum talia narro, 
Vox et lingua cadit nimio suppressa dolore. 

Lycidas. 

Non mala durabunt tanti contagia morbi, 110 

Sed penitus convulsa ruent, ceu montibus altis 
Nix aliquando ruit tepido resoluta calore. 
Si modo sollicitos oculis Deus aspicit aequis, 
Forsitan auctorem falsi rumoris iniquum 
Ignea poena manet. Nullius conscia culpae 
Pectora solentur; speculo conspectius ipso 
Verum, Mopse, patet ; communia verba f atentur 
Nulla latere diu vanae mendacia linguae. 

Mopsus. 

Scis bone, scis Lycida, cum festa Palilia fumant, 
Ad sacra quot dederim bifores altaria cantus, 120 

Scis opus assurgens verae quod pandit opertum 
Religionis iter \ eoeptum si quando laborem 



BUCOLICA 33 

Exsequar, invitus rumpetur Livor, et atros 

In sua convertet dentes et viscera morsus, 

Ut canis in sese dentes rabiosus acutos 

Acriter obvertit, postquam saevire negatum est 

Corpus in externum, vanasque latravit in auras. 

Sed reliquum properans sermonem intercipit Hesper, 

Et saturas ad plena boves praesepia cogit 

Ducere. Quod superest, cum crastina fulserit hora, 130 

Accipies; iam, iam caeco surgamus ab antro. 



ECLOGA IV. 

Cantatur victor certanti Caralus ore, 
At que nova Gallus coniuge gaudet ager. 

Cedrus. Laurus. Pinus. 

Cedrus. 

Laure, quid absentem tumida me voce lacessis ? 
En adsum intrepidus, nee bella indicta recuso 
Garrulitate tua. Torvo quid lumine Cedrum 
Respicis instantem? fumo non terreor illo 
Quern lagana emittunt paleis f erventia testis. 

Laurus. 

Nubila si fulgens in tempora vertitur aer, 
Nil mirum est, viso cum capra haec marcida faeno 
Vitanda irritet religatum cornua taurum. 

Cedrus. 

Audes rasa pecus crepitu balare trementi? 
Seu levibus calamis libeat, seu voce sonora, 10 

Sive agili saltu aut f orti certare palaestra 
Aut iaculo celeri, iam iam mora segnis abesto. 

Laurus. 

O quanta infelix opprobria victus habebis, 
Omnia si fuerint praesenti emissa duello 
Hoc inclusa sinu cerebroque reposta-profundo, 



34 PUB LI I FAUSTI ANDRELINI 

Cedrus. 

Scilicet occulti cerebroso in vertice grylli, 
Innumerusque sinu cimex manabit olenti, 
Spurcius aut animal, passu cui plurimus arto 
Seu pes digna dedit, longus seu nomina pedor. 

Laurus. 

Non est abiecti nisi vox audita cuculi. 20 

Quid brevis iste pulex, quid vilis homuncio possit, 
Parvula quern solo formica voraret hiatu? 

Cedrus. 

Ipse cani similis scabioso semper apertis 
Dentibus oblatras, morsu laniasse rapaci 
Nescius et quemvis pronus tremuisse minantem 
Et timidam cepisse fugam tritasque latebras. 
Efficiam toto fluxas de corpore guttas 
Defessa excutias dextra laevaque madenti. 

Laurus. 

Tu me sudantem efficies, qui frigore nudus 
Assiduo confectus eas digit osque coactos 30 

Calfacias pleno solis cum flatibus ore? 
Mene putas vilem, digitos quod ruptus hiantes 
Calceus ostendat, scissa est quod vestis utroque 
Ex umero pendens, et crassa cannabe suta? 
Extensane homines palma metiris ineptos? 
Gratior hie habitus, quam me vicinia furem 
Defraudata vocet. Furto sunt nota patenti 
Pallia quae gestas ; piceatis omnia palmis 
Tacta rapis; quid, si suspendia digna parentur? 

Cedrus. 

Hoc, nisi conticeas, illisum hastile cerebrum 40 

Sanguineoque solo fundet caput undique fractum. 

Laurus. 

Crebros puncte nimis calces extendis aselle. 
Nunc tua midarem detracta viscera pelle, 



BUCOLIC A 35 

Quam ferres proprio, victus ceu Marsya, dorso; 
Sed bonus ecce venit media inter iurgia Pinus. 

Pinus. 

Arrectum cur, Laure, pedum? cur, Cedre minator, 
Saxa parata tenes? num vos male sana furentes 
Armatas conferee manus dementia cogit? 
Iamque truces iras, iamque aspera mittite bella, 
Et vicibus certate piis; me iudice certa 50 

Pignora ponantur, quae pura et Candida virtus, 
Non odium letale, gerat, nee pugna cruenta. 

Cedrus. 

Sis ingrata licet crocitanti gutture cornix, 
Et dispar certamen eat, tamen ista subibo 
Proelia vel raucis numquam dignanda cicadis. 

Laurus. 

Garrula limoso quid gurgite rana coaxas? 
Pignora quid cessas tantam excludentia litem 
Ponere? certantes solus probet exitus ambos. 

Cedrus. 

Terribilem depono bovem palearia longa, 
Cervicem immensam, latus ingens, cornua panda, 60 

Hirsutas aures atque ubera plena ferentem. 
Calcatam pes signat humum spatiosus, et ipsam 
Cauda notam verrit gressus demissa per imos. 

Laurus. 

Insignem maculis taurum candentibus addo. 
Indomitam nulli cervicem subdit aratro, 
Cornibus et rigidis pedibusque ferocibus arcet 
Vincla iniecta procul, cunctique instare tremiscunt, 
Et pleni horrendis reboant mugitibus agri. 
Sed cupidas compesce manus, ne mutua iam iam 
Vulnera conspiciat litemque infestet amaram 70 

Arbiter electus; vox est cantare parata, 



36 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Pinus. 

Incipe ; communem medio me in caespite ponam, 
Iurgia ne surgant factis inopina sinistris. 

Cedrus. 

Musae f elices, Musae, quae pectora semper 
Nostra refovistis, Cedro dictate canenti. 
A stipula semota levi monumenta precamur, 
Non tenui carina, vestro sed digna f avore ; 
Res non parva venit, magnoque est ore sonanda. 
Divinum Augusti partum et maiora referte 
Incrementa dei triplex cui Gallia servit 80 

Regnaque avita simul, ferro devicta potenti. 

Rex fuit, attonito solis qui nutibus orbi 
Laetitiam incussit subitam trepidumque timorem. 
Legitimi subiens socialia vincula lecti 
Ipse Deum supplex humili sic voce rogavit : 
' O pater omnipotens, caelum qui mobile et astra 
Ignea, qui liquidum pontum terramque rotundam 
Aeraque immensum formas, tellure recenti 
Primaevum qui fingis Adam costaque virili, 
Heu, heu vipereis deceptam fraudibus Evam, 90 

Si te principio veneror, si fine carentem, 
Atque unum trinumque simul, da gignere natum 
Magnanimis similem proavis nee laude paterna 
Degenerem, sed adhuc maiora et plura gerentem '. 
Vix ea finierat, gravida cum films alvo 
Materna conceptus erat. Fetuque soluto 
Silvestres coiere deae; pars lilia portat, 
Pallentes aliae violas rubeosque hyacinthos, 
Pars cingit roseis infantia tempora sertis. 
Et ten era exsultans dulci cum melle labella 100 

Irroravit apis; pariter longissima nentes 
Stamina volverunt concordi mente Sorores. 
Postquam prima aetas rigidis instructa magistris 
Exiit, et campo fuerat concessa potestas 
Liberiore frui, procerum hastile movere 
Atque artum in gyrum luctantia flectere colla 
Fortis equi didicit, fulvos agitare leones 
Spumantesque apros, praedamque referre potitam, 



BUCOLIC A 31 

Perdidit ut longa confectum aetate parentem, 

Unanimi gratus populo moderamina sumpsit 110 

Immatura puer, iustaque ref renat habena ; 

Eminet et sensus iuvenili in corde senilis. 

Haec cecinit Cedrus; memores narrate Camenae 
Congrua quae fuerint Lauri responsa sequentis. 

Laurus. 

Nunc nunc, Phoebe potens, modulanda in carmina vires 
Funde tuas, ne turpe ac victum dedecus astern. 
Hunc etiam cantabo deum qui Marte secundo 
Infestas acies sternit, gentesque superbas 
Sub iuga demittit f aciles reddentia mores, 
Ecce Minor celeri superata Britannia bello 120 

Paret, et insignis superest nova causa triumphi. 
Hunc si magnanimum tractantem proelia Caesar 
Strenua vidisset, Romano Gallia numquam 
Imperio subiecta foret. Pax aurea nuper 
Et secura quies tranquillaque tempora florent. 
Deposito squalore nitet nuptaque recenti 
Iubilat omnis ager vocemque ad sidera iactat, 
Atque alium ex alio natum per laeta precatur 
Tempora perpetuo productaque fila metallo. 
Dum domus haec stabit solio subnixa verendo, 130 

Afficiet varia totum f ormidine mundum 
Extollens sublime caput famamque perennem. 

Pinus. 

Arbiter indignus tanti certaminis adsum. 
Hoc maior censura notet; nimis alta petuntur, 
Iudicio non apta meo. lam lite peracta 
Et pacem aeternam laetasque adiungite dextras. 



38 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 



ECLOGA V 

Pinguis ager canitur presso sulcatus aratro, 
Uber et aprico vinea cult a iugo. 

Amyntas. Corydon. 

Forte senex Corydon simul et crinitus Amyntas 
Sederunt viridi fluvialis margine ripae. 
Illi solus ager, sola est huic vinea curae. 
Quisque suas extollit opes, sub iudice nullo 
Haud discors certamen habent. Prior inquit Amyntas. 

Amyntas. 

O nimium felix possessum quisquis agellum 
Desidis exercet pulso torpore veterni. 
Non mala paupertas, non ora famelica cogunt 
Improba concussa pelli ieiunia quercu. 

Obsequitur bene cultus ager maioraque reddit 1 

Faenora quam capiat, messique capacia desunt 
Horrea ; tarn larga est undanti Copia cornu, 
Annua sic nostro respondet glaeba labori. 
Cum nimis ignavos intra sua tecta colonos 
Aspera claudit hiems, agrestia cudimus arma 
Sollertique manu soles superamus inertes. 
Vere novo pinguem depresso vomere terram 
Curvus aro, f ortesque gemunt sub pondere tauri, 
At que iterum obliquo proscissum est aequor aratro, 
Et crassas rigido glaebas disrumpo ligone. 20 

Haec eadem autumno tellus versatur aperto 
E gremioque habilis deprensum dextera semen 
Proicit, et pariter sulcis abscondit aratis 
Ardua quos cingunt altae munimina fossae. 
Et Cereri sua sacra f ero, ne grandis acervus 
Desit et optati spes irrita decidat anni. 
At cum luxurians tenera seges advenit herba, 
Pascimus, ut rarus gravidae sit culmus aristae 
Et melius rectum vacuas se extollat in auras. 
Nee minus infelix lolium lappasque nocentes 30 

Et crebro sterilem rastro insectamur avenam. 



BUCOLICA 39 

Aestibus in mediis ne flaccida decidat herba, 

Exustum induco sinuosum flumen in agrum ; 

Et bibulis limum sulcis diduco palustrem. 

Si qua nocet frondosa satis crescentibus umbra, 

Curva fake premo ; volucres expello rapaces 

Ingenti sonitu fictae vel imagine f ormae. 

Quid, cum matura flavescit campus arista? 

Si nostra herbosis obducta est area clivis, 

Vertimus, et molli solidata foramina creta 40 

Aequamus tereti saxo plantaque sequenti. 

Post seco triticeam segetem, sparsosque maniplos 

Ictibus immensis ferio; percussa refertis 

Grana fluunt spicis, paleae cumulantur inanes ; 

Et discussa levem iacio frumenta per auram, 

Et mundata loco. Nullis granaria rimis 

Rodentem admittunt murem, cribroque frequenti 

Excutio infestas spisso cum pulvere blattas. 

Urimus et secta stipulas gravitate carentes. 

Nee semper frumenta sero ; vel pingue legumen 50 

Accipit, aut totum durescit campus in annum, 

Et sparso exhaustas reparat laetamine vires. 

Cor yd an. 

Graniferum non damno solum camposque feraces 
Qui f uerint cupido iussi servire colono ; 
Non tamen inferior nee dispar vinea; fructu 
Uberiore manet ; docet experientia saecli 
Longa mei; multis exercitus usus ab annis 
Doctior est primae molli lanugine barbae. 
Vinea sed pigro nil prof ectura colono ; 

Exigit ingentem curam durosque labores. 60 

Seu deformis hiems, seu torrida fugerit aestas, 
Ipse sero parili distantes ordine vites 
Collibus apricis croceam qua conficit uvam 
Exoriens Phoebus ; sed glaebas ante supinas 
Conterit aspirans Aquilo versique bidentes. 
Iungimus et rasas contra mala flamina cannas, 
Illarum inf ectus ne qua robigine cortex 
Crescentem abrodat vitem. Dum bracchia palmes 
Prima tener fundit, manibus decerpo repandis, 
Sed validum ferro tabulatum scinditur unco, 70 



40 PUBL1I FAUSTI ANDRELINI 

Ut melius penetrans gravidam sol decoquat uvam. 

Atque inf esta vetant textae pecuaria saepes. 

Ne calor intensus, nimium ne frigus adurat, 

Saepius est ducta vitis circumdata terra. 

Et sulco defixa levi propago remittit 

Aemula maternis melioraque germina ramis. 

Fervida cum summis vindemia collibus instat, 

Carpimus ex plenis maturas vitibus uvas, 

Fortibus et calathos umeris portamus onustos. 

Dumque lacu positas celeri pede rumpimus uvas, 80 

Sordida tinguntur salienti corpora musto. 

Desuper expressos torquentia saxa racemos 

Ponimus, astrictis munitaque dolia circlis 

Implentur, raucumque cient nova musta susurrum. 

Inde coronatum patri cratera Lyaeo 

Libamus cuncti magno clamore vocantes. 

Ut vitem sera spoliatam f ronde putavi 

Atque nmo sparsi crebro sola fracta bidente, 

Sub tectum sarmenta f ero, flammaeque salubres 

Lucentesque micant, madidus cum defluit umor. 90 

Hi duo pastores placida sic voce canebant 
Tityrus Ascraea lusit quae primus avena. 
Quisque suam exhausto villam sermone petivit. 



ECLOGA VI. 

Francus inaudita dammam polit arte nitentem, 
Quern ferat ad dominam sorte favente suam. 

Gallus. Francus. 

Gallus. 

O quam vana teris poliendo tempora damma, 
Deliciose puer, nam pectine semper eburno 
Mansuetos verris clunes et lactea colla, 
Suspensisque fricas manibus, gremioque tepenti 
Huius membra f oves placido madefacta sopore. 
Instruis ut miti porrecta cibaria dente 
Carpat, et ad nutus celeri pede currat eriles 



BUCOLIC A 41 

Admotasque manus lambat; cervice nitenti 

Aurea dat crepitus dependens bulla sonoros 

Caelatamque gerens molli sub imagine nympham. 10 

Munditiis innata viget; per vulnera mille 

Oppeteret potius, maculis quam sordeat atris. 

Frivolus hie labor est; viridi dum gramme gutta 

Matutina nitet, fecunda in pascua, France, 

Due avidas potius pecudes comitesque Mol.ossos. 

Fructiferis operanda modis studiosa iuventa est 

Sedulitate mera, senio ne, France, trementi 

Heu sis vicini vanus spectator acervi. 

Francus. 

Utile consilium profers, nee sancta recuso 
Maturi documenta senis, sed, Galle, probandum est 20 

Ingenii iuvenilis opus quod mente sagaci 
Omnia praevideat baculo ventura senili. 

Gallus. 

Si viget in tenera velox prudentia mente, 
Cur verbis adversa facis? docilique iuventa 
Cur tua venturos aetas non respicit annos? 
An dabit iste tuus tarn larga obsonia damma, 
Ne gregis errandi te cura remordeat ulla? 

Francus. 

Si labor esset iners, sterili si litus aratum 
Vomere, si vigilis consumpta impensa lucernae, 
Esset ovis pasoenda mihi ; maiora recessu 30 

Utiliore feram prima quam commoda fronte. 
Nee spes fracta cadet, ni mens praesaga bonorum 
Sit falsa decepta fide votisque sinistris. 

Gallus. 

Haud motu credenda levi est, nisi causa liquescat 
Nota prius ; dubia dependet sorte futurum. 
Votis saepe suis et tempore fallitur ipso 
Credula mens hominum ; sed si f ortuna secundet 
Optatis ventura tuis, gaudere necesse est. 



42 PUBL1I FAUSTI ANDRELINI 

Francus. 

Edita nympha lacu cycnos pascente canoros 
Hie ubi femineum sortita est Mantua nomen 40 

Arverno stat iuncta duci, quo bella movente 
Arma infesta tremunt, domitoque ex hoste triumphat, 
Qualis Thessalico Caesar memoratur in agro 
Hostiles superasse manus, vel qualis Achilles 
Hector e ter rapto caesum fuit ultus amicum. 
Non ita nix pura est canis quae montibus albet, 
Haud planta calcata gravi, quam pulchra nitentis 
Membra deae radiant ; clarumque decentia factum 
Nomina conveniunt sacrato imposta lavacro. 
Cornigeros alii cervos capreasque fugaces 50 

Auritosque f erunt lepores ursosque feroces, 
Ast ego dona f ero roseae quae congrua nymphae 
Mansuetaeque reor; damma non tersius ipso 
Mitius aut animal, nee forma venustior exstat. 

Gallus. 

Forsitan haec eadem curas ridebit inanes, 
France, tuas, moto nee cardine firma patebit 
Ianua pulsanti, neglectaque dona iacebunt. 

Francus. 

Scilicet hoc tali natum est ex arbore germen 
Quae lassum dulci venientem amplectitur umbra, 
Nee mundi pars ulla iacet qua mitior arbor 60 

Fructificet ; nostro iam nota est ilia palato, 
Dum vesana fames bilem stimularet acutam. 

Gallus. 

Omnia ieiuno sapiunt vel pessima ventri. 
Saepe bibi crassam caenosi fluminis undam 
Aestibus in mediis ; sitienti molle Falernum 
Ilia mihi visa est, grato vel suavia gustu 
Massica, civili pressus vel clade Lyaeus. 

Francus. 

Dulcior haec nympha est ilia quam daedala cera 
Mellincavit apis; tali pro nectare linquam 



BUCOLIC A 43 

Caelestem ambrosiam sacrum quae spirat odorem. 70 

Interea coctum ferventi sinciput olla 
Atque unctos lardo caules comedamus opinio. 
Ecce vocat tardos mensa nos, Galle, parata 
Docta saporiferas Phyllis condire popinas. 



ECLOGA VII. 

Splendida sunt magno laudanda palatia luxu, 
Parva sed exilis tecta colenda casae. 

Brunus. Harmon. 

lam medium Titan scandebat torridus orbem 
Et lassos stimulabat equos, cum flebilis Harmon 
Intravit gelidi sinuatum fornicis antrum. 
Quern procul ex alto prospectans vertice Brunus 
Speluncam celeri cursu devenit eandem, 
Atque ait, ' O superis descend ens cantibus Harmon, 
Quern [quo si) crebra fecere novem vertigine caeli, 
Argutam nunc tange chelyn quam doctus Apollo 
Donat, et ipse suas monstrat non invidus artes. 
Sed facilis resonetur amor; nam basia centum 10 

Attica nunc tribuit redolenti mella labello 
Panthea, me nitidis medium complexa lacertis. 
Tange, nee optati differ modulamina plectri. 

Harmon. 

Heu, mea nunc solito mens est aliena canore, 
Et nova causa subest iustaeque inopina querelae. 
En pecus inf elix vix mucida vellera portat 
Aegraque membra trahit macieque affecta suprema; 
Invenit et nullo pascendum gramen in agro. 
Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 

Brunus. 

Certe rumor erat Gallis vulgatus in agris 20 

Quod tandem emeritus donati cultor agelli 
Numine Caesareo fueras, viridique sub umbra 
Dulcia permolli resonabas carmina voce. 



44 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Harmon. 

Heu, quam sunt ipso (isto?) distantia murmure facta. 
Non leve sic folium summaeque moventur aristae 
Mobile quam verbum est quod subdola Curia iactat, 
Curia sollicitis non absona nomina curis 
lure gerens, blandis arridens Curia verbis. 
Credula corda fovet ventosaque facta ministrat. 
Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 30 

O ego vixissem patrio contentus agello 
Nee f actus proprio maior pede passus inesset, 
Et steriles Musae, desertaque plectra fuissent, 
Nam melior cura est simas pavisse capellas 
Quam terere incertam per inania tempora vitam 
Ridendisque manu muscis mansisse ref erta. 
Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 

Quam mens laeva fuit, quam vanum pectus et excors, 
Curia cum subiit pedibus fugienda citatis, 
Ut fugit inf emus sacratam spiritus undam. 40 

A cane deluso documenta sequenda dabantur, 
Ne peterem certis vanam pro carnibus umbram, 
Quamvis maius erat visa sub imagine frustum. 
Sed plena extremis fossa est et sensibus arvum. 
Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 

Heu numquam rigidus fidisque monentibus asper 
Exemplo sis, Brune, meo, ne vulnere turpi 
Ipse cadas proprii percussus saepe ligonis. 
Quam facile imprudens puteum delapsus in imum 
Vix est difficili multoque labore retractus 50 

A sapiente manu. Laudato ingentia tecta, 
Exiguas habitato casas; nidoque relicto 
Ne sis laudatam praeceps volitator ad urbem. 
Muscosos iterum fontes silvasque comantes 
Et lympham optabis per levia saxa fluentem. 
Vertitur in longos grata est quae Curia luctus, 
Inscia ceu volucris iactam cum viderit escam 
Advolat, et laeto depascitur ore; dolosis 
Mox laqueis deprensa gemit, sortemque priorem 
Optat, et assiduis maeret sua fata querelis. 60 

Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 

O proprie f elix sorti quicumque quiescat 
Nee nimias affectet opes miseraeque fugator 



BUCOLICA 45 

Ambitionis eat, popularis spretor et aurae, 
Ponat inornatas simplex cui vilica mensas 
Cum revocat serus sub nigra crepuscula Vesper, 
Et dulcis coniunx, et circum pignora car a 
Assideant passumque levent sermone laborem. 
Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 

Credideram nummis seniores, Brune, parentes 70 

Sustentare meis, sed mercenaria cogor 
Vincla pati varias mundique errare per oras, 
Ut spes frustratas multo sudore reponam, 
Si modo cura potest vigiles operata labores 
Amissam reparare diem. Quam fabula turpis 
Heu fierem rediens Latios pannosus in agros. 
Namque putat simplex nulloque expertus ab usu 
Alliget ut pinguis Gallas lucanica vites. 
Conveniens curis modulandum est carmen amaris. 

Brunus. 

Cautior ipse meas per inhospita tesqua capellas 80 

Semper agam, certos can tuque amplectar amores. 
Sunt fugienda cito monstrata pericula cursu. 



ECLOGA VIII. 

Infelix Cory don sort em deplorat amaram ; 
Si nescis, maestum non nisi maesta decent. 

QUIRINUS. CORYDON. 

Quirinus. 

Esse quid hoc dicam querulo quod semper in ore 
Flebile carmen habes nee rebus laeta prof anis 
Inseris, o Corydon? Dulces modo cantat amores 
Tityrus, amissum pulsus modo deflet agellum. 
Diversum delectat opus; fastidit eisdem 
Semper onusta cibis et eodem mensa sapore. 
Pulchrior est varias tellus quae parturit herbas, 
Ipsaque non uno confecta ex flore corona, 



46 PUBLII FA USTI ANDRELINI 

Cor yd on. 

Sulcandum est aequor ceu conscia tempora suadent ; 
Si fera perstat hiems, non est de litore tuto 10 

Dissolvenda ratis, Zephyro sed danda secundo. 
Ut strictum evasit furibundi militis ensem 
Praecipiti saltu vicinam iactus in undam, 
Tityrus uda gemit siccantem vellera caprum. 
Postmodo frondosa lentum meditatur in umbra 
Carmen, et erecta est bis senis ara diebus 
Quae iuveni ablatum reddenti fumat agellum. 
Nos quoque securi iuveniles lusimus ignes, 
Nee quisquam tarn laetus erat per compita festa; 
Sublimem aereis feriebam saltibus auram. 20 

Primas vere rosas, Cerealem aestate corollam 
Cumque autumnali brumalia munera fructu 
Noster habebat amor, furtivaque gaudia sumpsi. 
Tunc bene, tunc capto f ervens in pectore sanguis, 
Mollities tunc apta fuit ; nunc vita severe- 
Temp ore mutata est, et maior cura subivit. 
Intempestiva decerptum ex arbore sorbum 
Tempora maturant et acerbos longa racemos. 
Non tamen exhaustus vigor est nee languida segnis 
Corpora torpor habet ; quamvis iam tempus utrumque 30 
Canescat, nondum digitis numerata recurrunt 
Septima lustra meis ; sed dulcia gaudia pellit 
Sollicitudo gravis vultusque obnubilat albos. 
Nulla adeo spinosa riget quae tempore longo 
Anxietas non mitis eat ; sed nostra dolores 
Auget inexhaustos, nee durum avertere fatum 
Tarn tristis fortuna potest. Praesentia semper 
Transactis peiora manent, nee certa futuri 
Signa boni video ; tanta est caligo malorum. 
Nulla quidem est arbor docta quae falce notata 40 

Non servet nostros inciso cortice versus ; 
Lassus et umbrosa recubans sub fronde viator 
Carmine perlecto vires instaurat ademptas, 
Et bona discedens auctori fata precatur. 
Sed sine fruge labor, sed barbarus arida verba 
Heu male singultans multo ditabitur aere 
Et niveis incedet equis ostroque superbus 



BUCOLIC A 47 

Contemnet morsu quern rustica cingit adunco 
Fibula, et attrito vincta est cui sura cothurno. 
Dulcis et Amphion et magnus habebitur Orpheus. 50 

Quirinus. 

Barbarus ingenuas vis muneret inscius artes? 
Vis humilem indigno vestitum murice asellum? 
Ausonios repetas fines qua Martia septem 
Addita Roma iugis reliquas supereminet urbes 
Alta velut lentum pinus Cybeleia vimen. 
Illic praesentes divos et prospera forsan 
Sidera cognosces, ut Tityrus ipse solebat. 

Cory don. 

Nescis, heu nescis quam sit mutata, Quirine, 
Illorum natura deum; modulabile carmen 
Degustant, fateor, sed nummi solus habendi 60 

Fervet amor ; radio solari est gratius aurum. 

Quirinus. 

Hue modo, quid facias, Corydon, modo distrahor illuc, 
Ceu dubius quo vertat iter si quando viator 
Incidit in bivium ; sed tandem Gallica tellus 
Forsitan in sola tua damna resarciet hora. 



ECLOGA IX. 

Silvestres generosus agros contemnit Iolas, 
Agrestique statu grandius optat opus. 

Numquam sorte sua pastor contentus Iolas 
Agresti maiora statu volvebat, et illi 
Rusticitas invisa fuit; contraria fata 
Res nimis arta dabat. Tandem sub vallibus imis 
Hos secum accenso rupit de pectore questus: 

1 O sors inf elix, o dura et tristis egestas, 
An cedes mutata loco? numquamne ligones 
Deponam rigidos? sic valle inglorius ista 



48 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Vivam ego? sic custos immobilis usque videbo 

Avia pascentes inter dumeta capellas? 10 

Ah potius pecus omne cadat, silvasque recisas 

Exustumque nemus spectem quam gnava iuventa 

Tarn vilem sortita locum contenta quiescat. 

Cum lux albescet gallo praedicta canenti, 

Maiores tentabo vias, panesque recent es 

Rubraque poma feram; nee pressis turgidus uvis 

Cantharus abfuerit, nee magno caseus orbe. 

Ut deerunt duplici portata viatica pera, 

Silvestres comedam bacas praeduraque corna; 

Puro fonte bibam, donee meliora dabuntur 20 

Pascua. Sed quidnam miseri penuria victus 

Magnanimo fortique viro metuenda videtur? 

Nondum tinctus erat prima lanugine vultus, 

Cum Felsina meas Patavinaque rura Camenas 

Ocnaeique lacus Tiberinaque senserat unda. 

Nee satis hoc fuerat; gelidas transcendimus Alpes 

Longum iter ingressi, campus qua Belgicus et qua 

Celticus apparet, nee non, vesane Garumna, ' 

Pestifero calidi qua flamine tolleris Austri, 

Et Pyrenaei saxosa cacumina montis 30 

Sunt pedibus calcata meis ; nee defuit umquam 

Fertilis audito partus modulamine victus. 

Et nisi liventi Discordia tincta veneno 

Inceptas fregisset opes, non viveret alter 

Ditior in Gallis nee fortunatior agris. 

Hoste tamen domito solor; quid victa iuvaret 

Pectora tarn grandis congesti summa peculi? 

Strenua paupertas rebus praelata subactis 

In pretio maiore venit nee laude minori. 

Infima sunt, fateor, generis natalia nostri, 40 

Sed nullum inveni generoso corde priorem. 

Namque alius pastor vel sola mapalia curat 

Aut asinum lana venali ducit onustum 

Non tacita exclamans emptricem voce per urbem ; 

Sarcula, marra, ligo, rastrum, traha, vomer, aratrum, 

Aut ovis assiduo seu bos versatur in ore. 

Haec animis aliena meis quis crederet umquam, 

Inclita quod tenui regnarent stemmata panno? 



BUCOLICA 49 

Hinc freta lata petam vel gurgite mergar in alto 

Vel capiam ingenti spatiosum pondere piscem; 50 

Hie nisi pungentes spinas caenumque palustre 

Prendere nil possum. Sed mobilis ipse putabor, 

Quod pelle indigner propria. Male providus essem, 

Si plebem incertam sequerer; mutabile vulgus 

Fortunam extollit facilem duramque reprendit. 

Hoc saltern laudabit iter cui mente profunda 

Excellens natura subest; stat pectoris alti 

Quaerere fortunam quacumque in parte latentem. 

Virtus rara iuvat, fateor, sed maximus ille, 

Ille deus nostras solitus laudare Camenas, 60 

Numina dextra dabit reliquosque in vota ligabit 

Nostra deos. Ipsis res est non parva misellis, 

Si faveat sanctus caelo vel solus in alto. 



ECLOGA X. 

Regia magniloquum faciunt stipendia vatem 
Qui poterat nullos pauper inire sonos. 

CORYDON. IOLAS. 

Cory don. 

Tantane visendi tenuit mora regis, Iola, 
Ut tua cessarit taciturnis fistula cannis 
Parisio defleta solo? nam garrulus Idas 
Omnia disperdens raucum per compita carmen 
Ingenti simulata bovi ceu rana tumebat. 
Ignoto solitus latuisse foramine sorex 
Non viso media infenso lascivit in aula. 
Tota sed absent em clamabant rura poetam, 
Deliciis privata suis; nisi tempore sero 
Amissam infelix caudam non noscit asellus, 10 

Scilicet aestivis quando stimulatus ab oestris 
Ille furit nee habet denso quo possit ab hoste 
Offensam texisse cutem, sed corpore toto 
Non evitati patitur fera vulnera morsus. 



50 PUBL1I FAUSTI ANDRELINI 

Iolas. 

Si strepat ingrata raucescens voce cicada, 
Nil mirum est; vitium geniali sorte tributum 
Insequitur; vis est Naturae invicta potentis. 
Sed nequit insanus rudentis clamor aselli 
Arcanos penetrare polos. Facit aemulus hostis 
Obsita ne possit longa robigine virtus 20 

Aeterno marcere situ; miseranda loquaci 
Invidia fortuna caret, livorque probatur 
Commiserante vicem melior pietate sinistram. 
Sed cum falsa semel trivialem suasio Musam 
Imbuit, haec vano petulans in corde senescit 
Non ullis vellenda modis, alienaque damnat 
Carmina concinno quamquam modulata canore; 
Verba rudes inter balbutit inepta catervas. 
Scilicet incedens puerili inflatus honore 
Corvus et argutum crocitans si tentet olorem, 30 

Aufugit explosus totisque irrisus ab agris, 
Lucifuga obscuro latitat ceu noctua luco. 
Nee quisquam infestat doctam nisi stultus avenam, 
Omnis et aucta viget crassis inscitia fibris. 
Si mulces gratis raras concentibus aures, 
Garrula contemnas ventosae murmura plebis. 

Cory don. 

Ista Theocritio gravior sententia versu 
Nescio quid nostras maius diffudit in aures 
Quam tua praeteritis aetas praeluserit annis. 

Iolas. 

Heu, heu pauperies victum pannosa minutum 40 

Sollicito acquirens animo non ructat hiatu 
Grande Sophoeleo carmen; vix publica vena, 
Vix stridens sterili culmus succurrit in agro. 
Ipsa etenim nimio mens intercepta dolore 
Et vegeti clauso sensus fudisse meatu 
Robora nulla potest, viresque hebetata potentes 
Strangulat ilia suas, reserant quas gaudia tandem 
Auxiliis concepta novis, grandesque profunda 



BUCOLIC A 51 

Materias tellure cavant. Sublatus ab ipso 

Tityrus Augusto Mavortia coeperat arma 50 

Horribili resonare tuba, pressusque maligna 

Paupertate miser nullaque afflatus ab aura 

Vix minimum rudibus culicem deflevit avenis. 

Sic ego, sic tandem secessum nactus amoenum 

Et pulsa optatam iam paupertate quietem 

Nescio quid magnum tacitis excudo sub antris 

Fabrilis nequeat tota quod malleus arte 

Cudere ; nam triplex, quo non praestantius ullum 

Eminet, ingenio fabricandum est numen et arte. 

Atque ipsos fulvo conflatos aere colossos 60 

Marmoreo in templo ponam, cunctisque Kalendis 

Ad sacrum tauros mactabo altare nitentes. 

Nobilis est campos animi vulgare per omnes 

Otia quis dederit vitae tranquilla beatae. 

Cory don. 

Ante alios felix pastores, profer, Iola, 
Gaudia, nam praestant maius narrata levamen. 

Iolas. 

Stat deus, o Corydon, Rhemensi surnmus in orbe 
Regalem sacro frontem qui tingit olivo 
Sedibus a superis misso, cui iure regenda 
Gallica Caesareo commissa est numine tellus. 70 

Exstat et alter adhuc quovis celebrandus honore, 
Regia communem fecit quern cura patronum 
Imperio consulta suo. Non posset utrumque 
Dicere lingua deum milleno gutture nixa; 
Deficit humanum tanto sub pondere robur. 
Scilicet est inopem miseratus uterque senectam 
Et nostrum augustas nomen portavit ad aures. 
Iuppiter ille novus f ama compulsus eadem 
Me voluit medio cantantem audire theatro. 
Ut primum intravi, Tyrio vestita colore 80 

Corpora spectavi membris compacta torosis 
Pendentesque suo torques gestantia collo; 
Et nitida fultus gemma circumdabat orbis 
Formoso digitos Baccho vel Apolline dignos. 



52 PUB LI I FAUST I ANDRELINI 

* O quantum haec ', dixi, ' villo indumenta caprino 

Et distant duro suris perone revinctis \ 

Iuppiter ecce venit magno stipatus honore. 

Ipse olim vultus inter nutritus agrestes 

Admiror primo aspectu, mox poplite flexo 

Ante ipsum quaesita Iovem modulamina fundo, 90 

Scilicet ut bello claram expugnavit aperto 

Parthenopen patrios victorque redivit in agros, 

Quamvis Hesperio vetitus foret orbe regressus. 

Nescio qua nostri ca*ptus dulcedine cantus 

Ille fuit; fulvi saccum donavit et aeris 

Vix istis delatum umeris, cunctosque per annos 

Pensio larga datur qualem non lentus habebat 

Tityrus umbrosis resonans sua gaudia silvis. 

Quid referam celeri scriptas brevitate tabellas 

Signatasque simul? nostris quid ovantia Musis 100 

Atria? vel medios virtus it grata per hostes. 

Post caecas semper lux est speranda tenebras. 

Cory don. 

O quanta in tacito concepi gaudia corde, 
Ex vultu manif esta meo ; non fictus, Iola, 
Semper amor durat fortuna notus utraque. 
Ne tumida sis mente, precor, sortemque secundam 
Aequa mente f eras ; totum est invisa per orbem 
Quae ruit ex alto deiecta Superbia caelo. 

Iolas. 

Immo ego nescio quern figulo genitore creatum 
Hyblaeis imitabor agris; subvectus in altum 110 

Ille apicem cenans patriae non immemor artis 
Aurea fictilibus miscebat pocula vasis. 
Providus hie docuit sortem reverenter habendam 
Exili cuicumque viro cui dona repente 
Ditia proveniant. Bavio vel iudice dicar 
Laudandum servasse modum; submissior ibo 
Quo maior blando Fortuna arriserit ore. 
Nam si quis nimium caelo confisus aperto 
Gestiat, adversa non nubila tempora f erre 
Tempestate potest; tanta imprudentia regnat. 130 



BUCOLICA 53 

Dicere plura libet, magno sed nata Tonanti 
Progenies alia iam iam modulanda cicuta 
Materiam praebet laetis concentibus aptam. 
Est aliquid dextris descendens omen ab astris. 

Cory don. 

Irrita ni vanam fallant praesagia mentem, 
Accedet maior meritorum summa tuorum, 
Et demum gradiens donata in templa sacerdos 
Mystica sacra feres ; totus concurret ad unum 
Pagus adorantem, neque enim te gratior alter. 

Iolas. 

Iam contenta manent certo patrimonia fine 130 

Munifico concessa deo; nova taedia gignit 
Heu nimium linguae vox importuna procacis. 
Muta licet fuerint, servi benefacta probati 
Maxima quaeque petunt; bene agenti prospera cuique 
Omnia succedunt nullis sperata diebus. 



ECLOGA XI. 

Quid fugis o G alias paedico Balbe favillas? 
Gallica quod nequeat, flamma Britanna dabit. 

Lycidas. Mopsus. 

Lycidas. 

Vix fugat exoriens gelidas Aurora tenebras, 
Tu tamen irrigua meditans spatiaris in herba, 
Mopse, pruinoso nee lubrica terra liquore 
Sparsa nee impediunt canenti gramina rore. 

Mopsus. 

Nunc tua quam fuerint veri praesaga futuri 
Verba revolvebam, Lycida, quam praescius augur 
Phoebeo quodcumque canas veracius ore. 
En detecta patet nostrarum iniuria rerum 



54 PUB LI I FAUST I ANDRELINI 

Fatidico praedicta tibi ; mendacia tandem 

Caeca relucescunt. Iusti manifesta dedere 10 

Signa dei cunctos soliti punire nocentes 

Imaque scrutantes taciti penetralia cordis. 

Lycidas. 

Quis purum indigna candorem labe notavit, 
Mopse, tuum? volitans quae murmure fama sinistro 
Heu te Parisiis combustum dixit in agris, 
Et sanctam sprevisse fidem Christumque potentem? 

Mopsus. 

Balbica forte tuam levitas pervenit ad aurem, 
Lanigeras dum pascis oves haedosque petulcos; 
Nulla etenim silva est, nullum nemus, avia nulla, 
Nulla levem quae non exclamant marmora B album. 20 

Postquam furtivi celatos carminis usus 
Prodidit haec cornix alieno picta colore, 
Et falsa assumpsit Balbae cognomina gentis 
Quern vendens minimo vilissima scruta triente 
Accelina domus stabulo generavit olenti, 
Turpior hie vivens et crimine foedior omni 
Parisios infecit agros ceu pessima messes 
Herba resurgentes. Ipso mirabile dictu 
Heu scelus admisit : noctem cum lusa per altam 
Alea cessarat, varium spoliabat ovile 30 

Et tacito praedam furto comedebat adeptam. 
Altus inexpleto gurges dabat omnia ventri 
Luxuriosa suo : plebeiae vilia mensae 
Pocula spernebat, spumanti prodiga Baccho 
Cinnama commiscens summaque voragine potans 
Ebria nee certo ponens vestigia gressu, 
Sola resumebat pingui saginata popina. 
Immemor ah nimium priscique oblite veterni 
Balbe tui, quondam pedibus cum rura petisti 
Gallica nudatis laceroque obductus amictu 40 

Euganeam fugiens Troiani Antenoris urbem, 
Exstructis ne iusta rogis incendia f erres. 
Ut fuerat satiata fames et plena tumebant 
Corpora, pro superi, molles f odiebat ephebos 



BUCOLIC A 55 

Vulnere postico ; tenti simul inguina drauci 

Podice laxato fellantique ore subibat. 

Prodigiosa iacens Veneris post furta nefandae 

lam nitidae mediam lucis stertebat ad horam 

Cruda vomens multo commixtaque frusta Lyaeo. 

Maius et ille nefas multoque urgentius addit : 50 

Scilicet in sacro nullum libamine Christum, 

Et casu volvente refert nulloque moveri 

Aeternos rectore polos, ipsasque suprema 

Casuras post fata animas ; quin ore prof ano 

Heu nimis ignaro coepit suadere popello 

Ducendam quovis genialem tempore vitam. 

Hie sanctas Veneres devotaque Sabbata ridens 

Polluit et sumpta ieiunia mystica carne, 

Et nullum intrabat fassurus crimina templum 

Innumeris admissa modis, verique iacebat 60 

Religio neglecta Dei cultusque superni. 

Sic levitas innata ruit, sic pectore caeco 

Mens insana furit stultique inscitia cordis 

In damnum laqueata suum casusque futuros. 

Interea accenso missus censore satelles 

Hoc monstrum prensurus erat populoque vidente 

Igniti plenis olei cocturus aenis, 

Sed volat admonitus celeri properantior Euro 

Fertilis Oceanus qua rura Britannica ditat. 

O foedam turpemque fugam, nam nocte silenti 70 

Obscurum inf elix servili inductus amictu 

Praecipitavit iter; nummos cum veste latentes 

Interiore iacit, stricto quasi noxia ferro 

Viscera transfodiens. Quid agat mens conscia f acti 

Non videt ulla mali; tanta est caligo malorum. 

Mendicum adiuvit decocta pecunia Balbum. 

Insontis tamen ante mei mentita professus 

Crimina curvato veniam tulit ore petitam. 

Ut semper divina pii vestigia Christi 

Sanctaque facta sequar, debet quaecumque remitti 80 

Ultori vindicta Deo ; quod Galla nequivit, 

Flamma Britanna dabit ; maiori f aenore dicunt 

Oflensi dilata Dei tormenta venire. 



56 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Lycidas. 

Cur non ista solo sentina voratur hiante? 
Cur pluvius non ignis adest qui tanta cremaret 
Infandi portenta mali? ceu Gomora quondam 
Et Sodoma exarsit caelestibus obruta flammis. 

Mopsus. 

O quam perversa est Balbi natura profani, 
Quae melius reticenda fuit quam pauca referre 
Sordentis delicta viri; brevitate probantur 90 

Crimina quae volitant cunctos dispersa per agros. 
Nauseet ista licet scabies, tamen ulcus apertum 
Et sanies monstrata iuvat quoscumque disertos 
Et mala conficiunt cautos aliena notantes. 
Si videat certo coniunctas f oedere mentes 
Concordesque animos, Discordia seminat arma 
Unanimi annexos astro fractura gemellos. 
Candidus en pastor, qui Gallica personat arva 
Carmine concinno, primis dilexit ab annis 
Divinum ambrosio sortitum nectare nomen, 100 

Et parilis crescebat amor, cum perfidus iste 
Fraudibus occultis vinctos dissolvit amantes. 
Heu quam lingua nocet diro suflusa veneno 
Et Stygiis imbuta malis ; non ossea lingua est, 
Omnia cum tritis sed dissipat ossa medullis. 
Ast adamanteo religata est gratia nodo 
Et solida duplicata fide, cum proditus auctor 
Et committentis nota est fallacia linguae. 
Hie gnavos quoscumque odit rabidoque probatos 
Dente viros lacerat morsuque cruentat acerbo ; 110 

Testis adest Corydon teneros qui corrigit annos 
Arte Palaemonia, testis Meliboeus, et Idas, 
Pectine vocali stupefacta arbusta trahentes. 
Quos modo praesentes fictis laudavit amicos 
Vultibus et dulci palpo cum melle perunxit, 
Ipse venenati cauda serpentis acuta 
Pungit et absentes aloe denigrat amaro. 
Illius, o Lycida, factis caritura relatis 
Verba fluunt veluti rimosa lympha lagena 
Deperitura fluit; semper torquetur opima 120 



BUCOLIC A 57 

Vicini tellure sui redituque beato. 

Semper honesta fugit; pathicis stipata cinaedis 

Huic tantum caupona placet, talique diurni 

Nocturnique simul scelerisque inventor iniqui. 

Ni fallor, radix tantorum incepta malorum 

Ventura non morte cadet ; ceu quercus adulta 

Diflundet vacuas ramalia longa per auras. 

Ista sit o potius valida seu caesa bipenni, 

Seu rapidis exusta rogis, quam fronde nocente 

Letiferum germen radix infecta remittat. 130 

Numquam speratis commissa piacula poenis 

Perditus iste luet, genitus qui crimen ad ipsum 

Ardet in omne scelus laudemque ex crimine quaerit. 

Improba non umquam capitis delicta nefandi 

Impunita vigent ; sequitur sua poena nocentes, 

Seu velox, seu tarda, viros. Sed numine dextro 

Sedula proveniunt sincerae praemia vitae. 

Ieiunas pascamus oves Christoque merenti 

Solvamus tenui modulatas carmine grates. 



ECLOGA XII. 

Adversam super at tolerans industria sort em, 
Semper et ex humili surgit in alta loco. 

MOPSUS. CORYDON. 

Mopsus. 

Unde ista, o Corydon, laetos armenta per agros 
Herbida lascivo carpentia pabula morsu? 

Corydon. 

Lubrica continuo tellus non imbre madescit, 
Mopse, nee excelsos semper ferientia montes 
Fulmina cernuntur ; nitidum post tempora caelum 
Atra serenatur tenebrisque renidet abactis. 

Mopsus. 
Quorsum tarn longo repetita exordia versu? 



58 PUBLII FAUSTI ANDRELIN1 

Cory don. 

Scilicet est salsis cui plena cucurbita granis 
Frigentem ad Boream durat Zephyrumque tepentem 
Vere novo exspectat, sorti nee cedit iniquae. 10 

Mopsus. 

Ast ego verba sequens pagos detrita per omnes 
Frigora turn primum gelido nascentia vento 
Deteriora puto Borea quam hiberna gelante. 
Pello igitur crebro spirantia flamina potu 
Magnos ante focos; nee abest formosa Neaera 
Quae dulci argutos cantu devincit olores. 

Cory don. 

Qui primae adverso fortunae decidit ictu 
Nee sperat meliora sequi non tempore quoquam 
Lanigeras proprio pecudes includet ovili, 
Sed custos alienus erit vitamque per omnem 20 

Emendicato deget sua tempora pane. 

Mopsus. 

Ergo si mixta venturum grandine nimbum 
Coniciam, mediis maneam securus in agris 
Et pluviae contemptor aquae, nee tecta subibo, 
Nubila dum fuerint caelo resoluta sereno? 

Corydon. 

Haud subito interdum fodiendos impete cervos 
Sollicitus venator habet ; nunc valle sub ima, 
Nunc saxosa inter montanae devia silvae 
Vestigat multa latitantem indagine praedam. 
Interea magno nigrum cum murmure caelum 30 

Intonat, et rapido fulmen ruit igne trisulcum. 
At non tecta petit timido vicina pavore 
Coeptum opus immensum linquens venator ob imbrem, 
Ingentique canes clamore instigat odoros. 
Ecce alta occurrit ramosus cornua cervus. 
Hie armos, hie colla rapit, hie crura Molossus ; 



BUCOLICA 59 

Advolat et praeceps cursu venator anhelo 

Atque intra lacerum figit venabula cervum 

Robusta f errata manu, victorque triumphans 

Quaesitam multo praedam sudore reportat. 40 

Tota domus plausum ciet exhilarata f requentem 

Ardentesque focos silvam superingerit altam; 

Attonita exsiliunt lambentes sidera flammae ; 

Corpora laetantur vestes exuta madentes 

Quae recreant frictis fomenta calentia membris. 

Mox cervum excoriat centumque in frusta resectum 

Abluit, et partim verubus transfixa salignis 

Viscera detorret, partim spumantibus ollis 

Elixat, dapibusque alii diversa futuris 

Condimenta parant segnem irritantia gustum. 50 

At non ora gerunt torpens venata palatum 

Nee poscunt vario confecta sapore moreta. 

Accita ad lautam properans vicinia cenam, 

Pars vetera impletis, pars vina recentia vasis, 

Fumosum fissa portat pars sinciput aure. 

Pro re quisque sua convivam laetus amicum 

Rurali de more ref ert ; onerantur opimis 

Structae epulis mensae, atque avido discumbitur ore. 

Praeteritas multo curas Meliboeus Iaccho 

Diluit. ' Hos montes, haec,' inquit, ' concava vallis 60 

Ima relustravi, hoc cervum sub colle vagantem 

Confodi, canibus totos laniantibus artus.' 

Scilicet emerito non parva est cuique voluptas 

Ardua perpessos post facta referre labores. 

Ut satura explerunt turgentem ad guttura ventrem, 

Saltantes ducunt choreas festivaque dicunt 

Carmina tarn pinguem multum extollentia cenam. 

Dumque remissa silet languenti fistula folle, 

Desistit resoluta cohors, cyathosque capaces 

Sumit et immersam pleno se ingurgitat haustu. 70 

Cornuaque infigunt muro cervina tenaci 

Ante coronatos tali cum carmine postes : 

Haec rediens caeso Meliboeus cornua cervo 

Aeternum posuit tolerandi insigne lab oris. 

Inde casas repetunt humiles vilique grabato 

Imponunt nimio titubantia membra Lyaeo. 



60 PUBL1I FAUSTI ANDRELINI 

Mopsus. 

Quid si frustrata consumptum luce laborem 
Cerneret? ingenti nonne hie maerore sepultus 
Impia neglectis faceret convicia divis? 

Cory don. 

Immo constanti solans sua pectore fata 80 

Diceret : ' O pueri, quam lux hodierna negavit 
Crastina concedet duplici cum faenore praedam. 
Nulla umquam veniunt durae infortunia sortis 
Desperanda ; uno si spem delusit inanem 
Ementita Ceres, alio felicior anno 
Grandia composite f rumenta reponit acervo. 
Quare agite et largo mecum decocta vetusto 
Pisa edite, et vosmet potiorem semper ad esum 
Invicto servate animo; tolerata sinistro 
Aerumna in casu fortissima pectora monstrat 90 

Mascula femineo succumbere nescia ritu.' 

Mopsus. 

Pingue meum exacuit sumen, non larda palatum 
Rancida; tunc inter convictor edulia fortis 
Vilia consisto, quotiens lautissima desunt. 
Quod cogit vesana fames compulsa voluntas 
Acriter exsequitur ; sed mens aliena repugnat 
Ac si aloen renuens glutirem aegrotus amaram. 

Cory don. 

Immensa ingluvies denudat, et alea pernox, 
Et meretrix lasciva ; istas torpentia pestes 
Otia parturiunt molli gaudentia luxu. 100 

At contra duros inter versata ligones 
Et callosa manus fossa tellure recludit 
Thesaurum ignotum; tensos quo dirigat arcus 
Adnotat infixum sollers industria signum. 

Mopsus. 

Ista decent longa decoctam aetate senectam 
Consilia, exhaustum cui sit iam sanguine corpus 



BUCOLIC A 61 

Ardenti, et sola vicini cura sepulcri. 

At sua f erventes iuvenili membra calore 

Haud curant serus clauso quid Vesper Olympo 

Aut quid purpureo sol crastinus advehat ortu, 110 

Dilectamque imo suspirant Phyllida corde. 

Cory don. 

Quam petit incipiens Venerem lanugo salacem 
Cum barba crescente secet; iuvenilia delet 
Crimina cum studiis mutata prioribus aetas. 
Ipse (nee inficior) primo cum sanguis in aevo 
Concitus arderet, caecos furibundus in ignes 
Irrueram atque imas torrebat flamma medullas, 
Me miserum, nulla flamma extinguibilis arte. 
Non secus urebar flavo quam messis in agro 
Accensa, indomitis cum perfurit auctus ab Euris 120 

Aestus et aerias sublimis f ertur in auras. 
Tanta nee a pluvio possunt incendia fluctu 
Extingui; totum in lacrimas se solvit amaras 
Agricola et frustra damnum irreparabile deflet. 
Ut melior stultam vertit sententia mentem, 
' Infelix Corydon, quanta est dementia,' dixi, 
1 Sic vanos transire dies, nee fortibus annis 
Missa reposcentem rastra exercere iuventam. 
Esto pharetratam superet Galatea Dianam 
Illecebris formosa suis, nonne ora venusta 130 

Ut rosa pulchra senent, croceo quae mane rubescit, 
Vespere sed vegetum redeunte amittit odorem? 
Edita cur f ertur salso Cytherea prof undo? 
Quod sit amans semper sudore inspersus amaro. 
Cur pharetratus Amor? tristes quod missa dolores 
Spicula configant. Duplici cur lumine cassus? 
Non oculis videat quod facta decentia Claris. 
Cur tectum nullo corpus velamine monstrat ? 
Stultitia insani manifesta patescit amantis. 
Cur puer incedit pictis circumdatus alis? 140 

Quod nequeat levior vernaque incertior aura 
Ullo stare loco, et verba imperfecta relinquat, 
Et careat firmo regnanti in pectore sensu. 
Quin repete innumeram fudit quam prodiga dotem 
Praelarga Natura manu; iactura pudenda est, 



62 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Gratia cum dextris infusa recumbit ab astris. 

Certi fige aliquid, quo se ventura senectus 

Conferat exsanguem; longos ne differ in annos. 

Tardantes iam pelle moras, nam mitia poma 

Caenosa ignavi non grunnit inertia porci. 150 

Aestiva in fossis condens frumenta cavernis 

Non incauta hiemis magno formica futurae 

Exemplo sit, stulte, tuo, ne turpis egestas 

Inveniat tremula mendicam aetate senectam. 

Tristius, ut fertur, nihil est quam nuda senectus. 

En patrias Thyrsim res oblimare nepotem 

Insanus compellit amor; sed tempore parvo 

Evulsa ut gallus pluma nudatus abibit 

Perque omnes explosus agros. Sapientia summa est 

Exemplo instantes alieno evadere casus.' 160 

His dictis mens est iusto suffusa rubore, 
Spinosasque meo curas de corde revelli, 
Aspera triticeo ceu silva evellitur agro, 
Ne teneram interimat segetem et fallacious herbis 
Luxurient rigidae per culta nitentia lappae. 
Mox tanto ruris nagravi ardore colendi, 
Ut nimio immorerer studio ; non f rigus adurens, 
Torrida non aestas vetuit, non horrida grando 
Plurimus aut imber calido demissus ab Austro. 
Sedula sollicito reparavit cura labore 170 

Quod stolidus consumpsit amor. Multa undique pubes 
Ad mea ceu densae volitavit tecta columbae; 
Et pretium non vile dedit, quo scilicet aptam 
Disceret in tenues tellurem abscindere glaebas. 
Primus ego agricolas docui quos Franca tenebant 
Arva rudes ; at nunc possunt cum laude magistra 
Certare ac docta peregrinos arte colonos 
Vincere; monstrati tanta est sollertia cultus. 
Nescio qui nostram pastores rodere famam 
Mordaci coepere so no ; tumore maligno 180 

Invidia exsultat liventi aspersa veneno. 
Ut leo terribilis rabida stimulatus ab ira 
In iuvenile caput temeraria tela retorsi. 
Altius inngit lassus vestigia taurus 
Grandia cui pendent hirto palearia mento. 
Inclita Caesareas victoria venit ad aures 



BUCOLIC A 63 

Quasque vides pulchra fetas sub imagine vaccas 

Laeta fronte dedit, neque enim praesentior alter 

Cum videt illustri pastorem laude micantem. 

Atque alias Augusta boves dedit uxor, in ista 190 

Quas nunc Thyrsis aget resonanti pascua cornu. 

Ingenium nee torpet iners, quod Copia tanta 

Fundat inauditos cornu praedivite census ; 

Sed maius procudit opus mens nescia turpi 

Ignavire situ et vita segnire palustri. 

Venturam excubitor lucem vix nuntiat ales ; 

Excitor et tepidis rapio mea corpora stratis 

Assuetum ad studium stertenti gratius ore. 

Praegnantes cum laeta sinus Fortuna relaxat, 

Ne posito sudore vaces. Cui provida mens est 200 

Haud dormit rebus ceu glis hibernus adeptis. 

Parta fluunt, praeceps cursu velut unda citato, 

Ni cura invigilet totum irrequieta per annum. 

Mopsas. 

Cum tua eyeneis albescant tempora plumis, 
Tanta fatigatae perfers incommoda vitae? 

Cory don. 

Difficilis rigidos res est tolerare labores, 
Mopse, homini plumis nutrito in mollibus; at qui 
lam rerum longo durarum incalluit usu 
Huic notum grata est pondus subiisse voluptas. 
Si mutata foret, multos non vita Decembres 210- 

Cerneret ; usque adeo est solitum vertisse tenorem. 
Emisso umores sudore expellit iniquos, 
Incocta et stomacho labor improbus omnia crudo 
Digerit in numerum, partesque resolvit in omnes, 
Efficit et valido vivax in corpore robur. 
Hinc nova (nee fallor) seniores musta bibentes 
Rustica prela vident plures quam urbana per annos. 
Ipse ego — sed quamquam vitae bis quina peregi 
Lustra meae, forti gero corpora plena vigore 
Et raris tentata malis ; tarn cruda senectus 220 1 

Praeteritae ostendit non segnia facta iuventae. 
Sum forsan nimius proprii laudator honoris, 



64 PUBLII FAUSTI ANDRELINI 

Ut cuncti suevere senes qui temporis acti 

Facta sua extollunt verbisque loquacibus ornant; 

Sed magis ipse ferum pungo stimulator inertem, 

Tangat ut excurso sudatam pulvere metam. 

Haud spernenda rudi praestat documenta iuventae 

Ducta vel ad mediam verbosa licentia noctem 

Annoso concessa seni j non garrit inepte 

Quern longa erudiit multi experientia facti. 230 

Mopsus. 

Sic incessanti defessum membra labore 
Non requies alterna levat, sic omnibus horis 
Sedula ceu medios vivet salamandra per ignes. 

Corydon. 

Annua si semper sulcatae semina terrae 
Credideris, net crebros ut femina partus 
Enixa, et vires effeta gemiscet ademptas. 
Demulcet dulci sudorem nocte diurnum 
Scilicet exacti cum cor da oblita laboris 
Altus somnus habet ; cunctarum provida rerum 
Alternas Natura vices non invida donat 240 

Queis sine terrenis nihil est durabile rebus. 
Quae reficit maior f esta quam luce voluptas 
Seu nuda in forti membra exercere palaestra 
Nee sociis cessisse tuis, vibratave pila 
Sublimem ingenti torquere per aera nixu, 
Seu vastum solo saxum excussisse lacerto 
Et fixam transisse notam, seu saltibus altis 
Sive pedum ardenti volucrum contendere cursu? 
Aut hos aut similes debet robusta iuventus 
Exercere iocos animumque referre virilem. 250 

Magnanimum et vilem testantia pectora sexum 
Ex studiis sunt nota suis ; mens pronior ultro 
Flammante instinctas natura exardet ad artes. 

Mopsus. 

lam cano imberbis monitori cedit ephebus 
Quern velut ipsa dies sorbum maturat acerbum. 



BUCOLIC A 65 

In tua sed (referas) potuit quis commoda tantos 
Conciliare deos ; certe est hie tempus in omne 
Publica cantari dignus per compita pastor. 

Cory don. 

Ardua, Mopse, fuit Francae qui pondera molis 
Sustinet, excelsum notus super aethera Daphnis. 260 

Mopsus. 

te felicem, totus cui rideat aether, 
Et tellus unita simul, cui sidere ab alto 
Candida lux fulsit primo natalis in ortu. 

Cory don. 

Tunc ero, terrestri si quisquam est orbe, beatus, 
Assequar invicto cum sponsum a Caesare saltum 
Quo mea pascantur proprios armenta per agros. 
Est etenim ductas aliena in pascua vaccas 
Difficilis servare labor, ne mutua fiant 
lurgia. Di superi, quanta est dixisse voluptas, 
'Haec ovis, hie haedus, caper hie, haec pabula et hie bos, 2 70 
Haec casa, Mopse, mea est ; nee f aena aliunde petita, 
Depastas revocant cum sera crepuscula vaccas.' 

Mopsus. 

Cum biberis sitiens optatam hydropicus undam, 
Maiorine petes alios de gurgite fluctus? 

Cory don. 

Infelix cui sit votum insatiabile pastor. 
Quando iam tuti tantum congessit acervi 
Quantum hie, externae vivat non indigus arcae ; 
Haud plures affectet opes, extinctus habendi 
Cesset amor ; certo f renanda est fine libido. 

Mopsus. 
Quid si sponte daret longe maiora petitis? 280 



66 PUBLII FAUSTI AN DR ELI XI 

Cory don. 

Tangeret excordes a quanta insania sensus, 
Si neglecta f orent ; maiorum ingrata deorum 
Munera sunt numquam rapidas mittenda per auras. 
Sed satis est promissa dari, nee mente labasco 
Ambigua; semper solido stat firmius aere 
Regalis quod spondet apex, et principis alti 
Manat ab immotis verbum irrevocable labris. 

Mops us. 

Rarior est corvo Caesar tuus iste nitenti, 
Cum nullo, Corydon, aut raro in principe regnet 
Cana et pura fides saeclo servata recenti. 290 

Corydon. 

Quantum humiles superat pinus praecelsa myricas, 
Tantum alios claris reges supereminet actis. 
Dum fuerint lato squamosi gurgite pisces, 
Dentati et celsis frendentes montibus apri, 
Ipse meo semper cara cum coniuge Caesar 
Pectore fixus erit ; nee magni oblivia Daphnis 
Ulla umquam venient ; citius conversa recurrent 
Flumina, lanigero pecus omne carebit amictu 
Atque coaxatrix limosa rana palude, 
Optimus ex isto Daphnis quam corde recedat. 300 

Mopsus. 

Adsint ista tuis, Corydon, tria numina votis 
Semper, et optatis spirent successibus. Amen. 



NOTES 

ECLOGUE I. 

' Faustulus ' is leaving Italy to seek his fortune in France. He 
announces his departure to his friend ' Lygdus ', and repeats the 
address which he is to make to some new patron. The poem appar- 
ently alludes to Andrelinus' own departure for France (toward the 
close of 1488). The name 'Faustulus' is used in Mantuan's ninth 
eclogue. It is found again in two of the eclogues of Jacobus Slu- 
perius (Antwerp, 1575). 

3-4. Calpurn. v. 2, ' torrentem patula vitabant ilice solem '. 
5. Virg. Eel. ii. 12, ' raucis . . . resonant arbusta cicadis '. 

10. Virg. Eel. i. 67, ' patrios . . . fines '. 

11. Ovid, Pont. i. 1, I, ' novus incola terrae '. 

12. Ovid, M. ii. 598, 'nee coeptum dimittit iter'. 
15. Virg. Eel. ix. 4, ' veteres migrate coloni '. 

18. Nemes. iv. 46, ' hac age pampinea mecum requiesce sub umbra '. 

21. Calpurn. i. 1, ' Nondum Solis equos declinis mitigat aestas '. 

22. Virg. A en. i. 343, ' ditissimus agri '. 

24-25. Calpurn. iv. 13, ' nostro tantum memorabile pago ' ; Virg. 
Eel. x. 51, ' carmina . . . modulabor avena '. 

27. Nemes. i. 4, 'nam te calamos inflare labello | Pan docuit '. 

28-30. Nemes. iv. 3, ' nee triviale sonans ' ; Virg. Eel. i. 1-2, 
' Tityre, . . . sub tegmine fagi . . . musam meditaris avena '. 
Tityrus means Virgil, as in Virgil's first Eclogue. So, too, in Cal- 
purn. iv. 62; Nemes. ii. 84; Boccaccio, Eel. i. 82-85, x. 66; Mantuan, 
Eel. ii. 9, iii. 174, v. 86, ix. 220. In Spenser's imitation of Mantuan, 
(S. C. x. 55) Virgil is called 'the Romish Tityrus'. Juvenal has 
' carmen triviale ', vii. 55. 

31. Cp. Calpurn. i. 30, 'nee montana . . . iubila '. 

32. Nemes. i. 65, ' ruralis Apollo '. 

33. Andrelinus was crowned poet at Rome about 1483. 

38-42. From 1484 to 1488 Andrelinus was in the service of Lodo- 
vico Gonzaga, Bishop of Mantua. 

41. Virg. G. iv. 126, ' flaventia culta '. 

43. Persius, v. 65, ' miserisque viatica canis '. 

50. Cp. Virg. Eel. iii. 25, ' fistula cera | iuncta '. 

53. Nemes. i. 21, ' quare age, si qua tibi Meliboei gratia vivit, | 
dicat honoratos praedulcis tibia manes '. 

61. Catull. 69, 6, ' valle sub alarum'; Vulg. Ps. 16, 18, 'sub umbra 
alarum tuarum protege me '. 

63-64. Virg. Eel. iii. 73, ' partem aliquam, venti, divum referatis 
ad aures ' ; A en. xi. 794, ' audiit et voti Phoebus succedere partem \ 

67 



68 PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

mente dedit, partem volucres dispersit in auras'; Ovid, Tr. i. 2, 15, 
' terribilisque Notus iactat mea verba, precesque | ad quos mittuntur 
non sinit ire deos '. 

68. Virg. Eel. v. 74, ' sollemnia vota '. 

69. Virg. Eel. i. 7-8, ' illius aram | saepe tener nostris ab ovilibus 
imbuet agnus '. 

72. Virg. Eel. v. 45, ' tale tuum carmen nobis, divine poeta '. 

73. Calpurn. iii. 41, ' forsitan audito poterit mitescere cantu '. 

74. Calpurn. i. 29, 'nihil armentale resultat ' ; vii. 12, ' arguta . . . 
•cicuta '. 

75. Virg. Eel. iv. 2, ' non omnes arbusta iuvant humilesque 
myricae '. 

77- Calpurn. i. 28, ' non haec triviali more viator, | sed deus ipse 
canit ' ; iv. 10, ' sed magnae numina Romae | non ita cantari debent 
ut ovile Menalcae '. 

79. Virg. Eel. iii. 27, ' stridenti . . stipula ' ; Nemes. iv, 15, ' pas- 
toralia . . . carmina '. 



ECLOGUE II. 

' Ianulus ' discourses on the ways of the ' Curia ' — on the hard- 
ships of the poor but honest client. After three years of uncertainty 
and anxiety he has found favor with the ruler of the Gallic fields, 
and hopes for still brighter days in the future. With the name 
' Ianulus ' compare Mantuan's ' Iannus ', Eel. iv. 

I. Nemes. i. 83 and ii. 84, ' dominam . . . urbem ' ; Calpurn. iv. 
161, 'dominam . . . urbem'; Ovid. R. A. 291, ' domina , . . urbe '. 

4-6. Cp. Bapt. Mant. Eel. iii. 23-24, ' latro insidias intentat ovi.i j 
atque lupus milesque lupo furacior omni ' ; H. Eob. Hessus, Id. vi. 
31, ' et lupus et miles praedator ovilia lustrans | debacchatur, agens 
effuso sanguine praedam '. 

7. Persius, v. 6, ' centeno gutture ' ; Virg. Aen. x. 207, ' centenaque 
arbore '. 

9. Cp. Bapt. Mant. Eel. i. 5, ' melior vigilantia somno '. 

12-13. Cp. Hercules Strozza, Ad Iulium Caesarinum Cardinalem, 
' An tibi post magnae repetita palatia Romae | sordet Atestinae nobile 
gentis opus ?' ; Ovid, Tr. i. 10, 30, ' Cyzicon, Haemoniae nobile gentis 
opus'. 15. Hor. Ep. i. 10, 6, ' ruris amoeni '. 

18. Cp. the English proverb, ' that would have better bread than 
is made of wheat', Heywood, ii. 7 (1562). Petrocchi gives an Italian 
version, ' cercare miglior pane che di grano '. 

19-20. Cp. Eel. vii. 20-22, ' certe rumor erat . . . quod . . . fueras '. 

24-29. Juvenal, iii. 183, ' omnia Romae | cum pretio. quid das, ut 
Cossum aliquando salutes? | ut te respiciat clauso Veiento labello? ! 
ille metit barbam, crinem hie deponit amati ; | . . . praestare tributa 
clientes | cogimur et cultis augere peculia servis ' ; Hor. Ep. i. 14, 37, 
' obliquo oculo '. 

26-27. Cp. the Italian expressions, ' parer mill' anni ', ' gli pareva 
mill' anni che venisse '. 



NOTES 69 

30. Cp. Tac. Hist. i. 1, ' pronis auribus accipiuntur'. 

31. Cp. Virg. G. iii. 59, ' et gradiens ima verrit vestigia cauda '. 
34-35. Calpurn. v. 4, ' tali a verba refert tremulis titubantia labris ' ; 

Stat. Theb. vi. 590, ' poplite . . . flexo \ 

36-37. Sallust. Cat. 23, 3, ' maria montesque polliceri ' ; Pers. iii. 65, 
' magnos promittere montes '. Cp. Andrelinus' distich on the Curia : 
' Larga quidem magnos promittit Curia montes, | Irrita sed rapldis 
verba feruntur aquis '. 

40. Virg. Eel. vii. 26, ' invidia rumpantur ' ; i. 42, ' praesentes . . 
divos ' ; Hor. Ep. ii. 1, 134, ' praesentia numina '. 

41. Cp. Virg. A en. x. 349, ' crassum vomit ore cruorem '. 
42-43. Juv. vii. 202, ' felix ille tamen corvo quoque rarior albo \ 
44. Hor. Ep. i. 7, 74, ' occultum visus decurrere piscis ad hamum '. 
49. Cp. Pers. iv. 5, ' ante pilos venit '. 

54. Cp. Ovid, Pont. iii. 4, 103, ' scuta sed et galeae gemmis radi- 
entur et auro '. 

57. Juv. iii. 123, ' facilem stillavit in aurem | exiguum de naturae 
patriaeque veneno '. 

59. Catull. 68, 140, ' omnivoli plurima furta Iovis '. 

60. Cp. Lucan, i. 181, ' usura vorax '. 

64-72. If this means that Andrelinus has been three years in 
France, the ' ruler of the Gallic fields ' is perhaps the Chancellor, 
Guillaume de Roche fort, to whom the four books of Amoves were 
dedicated (Paris, 1490). 'Quern quidem extinctum nisi veris lacri- 
mis, et eis quidem assiduis, lugerem, omnium profecto quos terra 
sustinet ingratissimus essem ; tanta in me et liberalitate et patrocinio 
usus est, quippe qui unicum emporium esset ad quod tuto litterati 
omnes viri confugerent ' (Ded. of the Elegies, Paris, 1494). 

65. Cp. the Italian expression ' pascersi di vento ' ; Vulg. Prov. x. 
4, ' qui nititur mendaciis, hie pascit ventos '. 

67. Virg. Aen. i. 155, ' caelo . . . aperto '. 

73-77. Cp. Calpurn. iv. 160-5, ' Turn mihi talis eris qualis qui 
dulce sonantem | Tityron e silvis dominam deduxit in urbem | osten- 
ditque deis et " spreto " dixit " ovili, | Tityre, rura prius, sed post 
cantabimus arma ". | A. Respiciat nostros utinam fortuna labores j 
pulchrior ', etc. 

84-85. Probably Fortune is here conceived (as sometimes in an- 
tiquity) as possessing one of the attributes of Kairos, the Greek per- 
sonification of opportunity, or the favorable moment. Cp. Cato, Dist. 
ii. 26, ' fronte capillata post est Occasio calva ' ; Auson. Epigr. 33 ; 
Anthol. Pal. xvi. 275. ' Tener la fortuna pel ciuffetto '. 

85. Cp. the Italian expression ' quattrini sudati \ 

86. Virg. Eel. i. 82, ' et iam summa procul villarum culmina 
fumant '. 

ECLOGUE III. 

' Lycidas ' bewails the death of a German shepherd ' Menalcas \ 
' Mopsus ' complains of the jealous attacks of two of his rivals. 

4-6. Cp. Spenser, S. C. ix. 12, ' Hobbinol. I pray thee gall not my . 



70 PUB LIU S FA USTL \S A NDRELINUS 

old griefe : Sike question ripeth vp cause of newe woe, For one 
opened mote vnfolde many moe \ 

8. Cp. Catull. 64, 95, ' sancte puer, curis hominum qui gaudia 
misces \ 

10. Cp. Virg. G. ii. 351, ' ingentis pondere testae | urgerent '. 

11. Ovid, M. i. 379, 'damnum reparabile '. 

13-15. Cp. Nemes. i. 6, ' incipe, dum salices haedi, dum gramina 
vaccae | detondent '. 

18. Cp. Ovid, M. i. 100, ' mollia securae peragebant otia gentes '. 

22-23. Virg- Eel. vii. 18, ' alternis . . . versibus ' ; ib. v. 23, ' atque 
deos atque astra vocat crudelia '. 

24. Cp. Virg. A en. viii. 309, ' varioque viam sermone levabat * ; 
Ovid, M. iv. 39, ' utile opus manuum vario sermone levemus '. 

25. Virg. Aen. ii. 10, 'si tantus amor casus cognoscere nostros '. 

26. Cp. Ovid, Tr. v. 10, 35, ' sociae commercia linguae ' ; Ib. iv. 3. 
37, 'est quaedam flere voluptas ; | expletur lacrimis egeriturque 
dolor ' ; Ib. v. I, 63, ' strangulat inclusus dolor ' ; Petrarch, Eel. xi. 3, 
' est gemitus magni solamen grande doloris . . . enecat artatus men- 
tem dolor ; optima maesti | pectoris est medicina palam lugere ' ; 
Spenser, S. C. ix. 17, ' Eche thing imparted is more eath to beare '. 

27. Virg. Aen. i. 167, ' vivoque sedilia saxo ' ; Calpurn. vi. 70, 
' dabit ecce sedilia tophus '. 

38. Val. Fl. Arg. i. 429, ' silvasque comantes '. 

39-40. Virg. Eel. vi. 29-30, ' nee tantum Phoebo gaudet Parnasia 
rupes, I nee tantum Rhodope miratur et Ismarus Orphea '. 

41. Virg. Aen. iii. 32, ' causas . . . latentes '. 

44. Virg. G. ii. 112, ' litora myrtetis laetissima '. 

46. For the use of sub, cp. Eel. vi. 10, vii. 43, xii. 187. 

51. Cic. T. D. iii. 12, 26, ' exsangues genas ' (in a poetical quota- 
tion) ; Virg. Eel. viii. 34, ' promissaque (prolixa det.) barba ' ; 
Hieron. Ep. 125, 6, ' prolixa barba ' ; Sidon. Ep. iv. 24, 3, ' barba 
prolixa '. 

56. Virg. Eel. v. 20, ' extinctum . . . crudeli funere '. 

57. Cp. Virg. Eel. ix. 17-18, 'heu, tua nobis | paene simul tecum 
solatia rapta, Menalca '. 

61. For the use of manet, cp. Eel. v. 56, vii. 36. 

64. Cp. Servius on Virg. Eel. i. 69, ' quasi rusticus per aristas 
numerat annos'; Claudian, Quart. Cons. Hon. 372, ' decimas emensus 
aristas \ 

71. Virg. Eel. ix. 66, ' desine plura, puer '. 

75. Hor. Sat. ii. 2, 12, ' austerum studio fallente laborem ' ; Virg. 
G. i. 293, ' longum cantu solata laborem '. 

77. Virg. Eel. iii. 30, 'bis venit ad mulctram'; G. iii. 177, ' imple- 
bunt mulctralia vaccae ' ; ib. 309, ' quam magis exhausto spumaverit 
ubere mulctra, | laeta magis pressis manabunt flumina mammis '. 

78. Calpurn. iv. 159, 'Palatini . . . Phoebi'. 

81. advena: probably an allusion to one of Andrelinus' Italian 
rivals at Paris. Cp. Ovid, A. A. i. 715, ' tumidos . . . fastus '. 

84. Virg. Eel. iii. 27, ' stridenti miserum stipula disperdere car- 
men '. 

85. Cp. Hor. Ep. i. 2, 57, ' invidus alterius macrescit rebus opimis '. 



NOTES 71 

88. Cp. Plaut. Most. 55, ' o carnuficium cribrum ', and the modern 
expressions ' crivellare a coltellate ', ' riddle with shot ', etc. 

92. Cp. Lucan, Phars. vi. 637, ' electum tandem traiecto gutture 
corpus I ducit, et inserto laqueis feralibus unco | per scopulos 
miserum trahitur ' ; Juv. i. 156, 'qui fixo gutture f umant '. 

95 ff. An allusion to Balbi's attach on Andrelinus. See Eel. xi. 
15-17, and Appendix A. Cp. Virg. Aen. vi. 80, ' os rabidum '. 

97. Ovid, M. iii. 575, ' manus post terga ligatae '. 

104. Meliboeon: his name is given in one of Andrelinus' Elegies 
(iii. 8) as ' B "unorus Bulgarus '. 

105. Virg. Eel. i. 36, ' gravis aere domum mihi dextra redibat '. 
108. In one of Andrelinus' Elegies, ii. 10 (written before 1492), 

he mentions a sister ' immatura et acerba morte praeventa '. And 
some of his later verses were written to commend a brother, Andreas, 
to the favor of Pope Julius II ; see G. C. Knod, op. cit., 106-7. 

no. Virg. Eel. i. 51, 'mala . . . contagia ' ; Lucr. vi. 1236, ' avidi 
contagia morbi ' ; Sil. Ital. xi. 13, ' foedi contagia morbi '. 

116. solentur: used as a passive, or middle; cp. solor, ix. 36. Cp. 
the expression ' chiaro com' uno specchio '. 

119. Cp. Persius. i. 72, ' f umosa Palilia faeno '. 

120. Virg. Aen. ix. 618, ' biforem dat tibia cantum '. 

121. In the dedication of his Elegies to Thomas Ward (Paris, 
1494) Andrelinus speaks of an unpublished work ' laboriosissimum 
illud opus De Vera Religione inscriptum '. 

123-124. Virg. Eel. vii. 26, ' invidia rumpantur ut ilia Codro ' ; 
Ovid, Rem. Am. 389, ' rumpere, Livor edax ' ; Hor. Sat. ii. 1, 76, 
' invita fatebitur usque | Invidia ' ; Calpurn. i. 48, ' in sua vesanos 
torquebit viscera morsus '. 

127. Virg. Aen. v. 257, ' saevitque canum latratus in auras '. 

128-130. Virg. Eel. vi. 85, ' cogere donee oves stabulis . . . iussit 
. . . Vesper \ 

130. Ovid, Her. iii. 57, 'cum crastina fulserit hora '. 



ECLOGUE IV. 

A singing match between two unfriendly shepherds, on the model 
of Virgil's third Eclogue, or Calpurnius' sixth. They sing of the 
birth of Charles VIII, and of his glorious reign. The approximate 
date of the poem is suggested by the reference to the King's recent 
marriage (Dec. 6, 1491). 

3-4. Virg. Aen. iii. 677, ' astantes nequiquam lumine torvo \ 

5. Ravisius Textor, Ojficina, ' Laganum cibus est ex farina et aqua, 
distentus in modum membranulae '. Orlando Pescetti, Proverbi itali- 
ani e latini (Venetia, 1618, p. n) has, ' Non ho paura di fumo di 
raffioli (=:ravioli?) '. 

6. Ovid, Tr. i. 9, 6, ' tempora . . . nubila '. 

7-8. Cp. Hor. Sat. i. 4, 34, ' faenum habet in cornu ; longe fuge '. 

11. Cp. Bapt. Mant. Eel. v. 3, ' certare palaestra'. 

12. Ovid, M. iii, 563, ' mora segnis abesto '. 
22. Hor. Sat. i. 1, ^3> l parvula . . . formica '. 



72 PUBL1US FAUSTUS ANDRELINUS 

27. Cp. Ovid, M. v. 633, ' caeruleaeque cadunt toto de corportr 
guttae '. 

31. cum: cp., perhaps, line 100, ' dulci cum melle '. 

32-34. Cp. Juv. iii. 148-151, 'si foeda et scissa lacerna, | si toga 
sordidula est et rupta calceus alter | pelle patet, vel si consuto vulnere 
crassum | atque recens linum ostendit non una cicatrix '. 

35. ' Gli uomini non si misurano a spanne '. 

38. Cp. Martial, viii. 59, 4, ' non fuit Autolyci tam piceata manus '. 

46. Cp. the umpire's command, Bapt. Mant. Eel. x. 45, ' pone 
pedum, Myrmix, et tu quoque, Batrache ; non est | orandum armatis 
manibus, sed mentibus aequis \ 

55. Virg. Eel. ii. 12, ' raucis . . . cicadis '. 

58. Ovid, H. ii. 85, ' exitus acta probat '. 

59. Virg. Eel. iii. 29-31, ' hanc vitulam . . . depono '. 

59-67. Cp. Virg. G. iii. 51-59, 'Optima torvae | forma bovis, cui 
turpe caput, cui plurima cervix, | et crurum tenus a mento palearia 
pendent ; | turn longo nullus lateri modus ; omnia magna, | pes etiam ; 
et camuris hirtae sub cornibus aures. | Nee mihi displiceat maculis 
insignis et albo, j aut iuga detractans interdumque aspera cornu \ et 
faciem tauro propior, quaeque ardua tota, | et gradiens ima verrit 
vestigia cauda '. 

72-73. Cp. Bapt. Mant. Eel. x. 93-95 : ' Candide, utrumque pedum 
procul hinc (rogo) protinus aufer ; | inter eos hodie video bellum 
acre futurum. | Clam cape et auferto ; subter sarmenta reconde '. 

78. Virg. Eel. iii. 54, ' res est non parva '. 

79. Virg. Eel. iv. 49, ' magnum Iovis incrementum '. 

84. Cp. Ausonius, Epigr. 6 J, 1, ' legitimi genialia foedera coetus ' ; 
Stat. Th. iii. 300, ' Sidonii genialia foedera Cadmi '. 

91. Auson. Ephem. 49, ' principio extremoque carens '. 

98. Virg. Eel. ii. 45-47, ' lilia . . . pallentes violas ' ; iii. 63, ' suave 
rubens hyacinthus '. 

102. Virg. Eel. iv. 47, ' Concordes . . . Parcae '. 

106-7. Cp. Ovid, Her. iv. 79, ' sive ferocis equi luctantia colla re- 
curvas '. 

107-8. Virg. Aen. iv. 158, ' spumantemque . . . aprum aut fulvum 
. . . leonem '. 

109. Virg. Aen. iv. 599, ' confectum aetate parentem '. Louis XI 
died Aug. 30, 1483, when his son Charles was only 13 years old. 

113. Virg. Eel. viii. 63, ' Haec Damon; vos, quae responderit 
Alphesiboeus | dicite, Pierides ' ; Nemes. ii. 53, ' Haec Idas calamis. 
Tu quae responderit Alcon | versu, Phoebe, refer '. 

118. Virg. Aen. viii. 561, ' primam aciem . . . stravi '. 

120. A reference to the reunion of Brittany and France, which was 
marked by the marriage of Anne of Brittany to Charles VIII. 

124-126. Calpurn. i. 42, ' aurea secura cum pace renascitur aetas , 
et redit ad terras tandem squalore situque | alma Thetis posito ''. 

127. Virg. Eel. v. 62, ' voces ad sidera iactant '. 

129. Calpurn. iv. 140, ' et date perpetuo caelestia fila metallo '. 

132. Virg. Aen. ix. 79, ' fama perennis ' ; Eel. i. 24, ' caput extulit '. 

!33"5- Cp. Virg. Eel. iii. 108, ' non nostrum inter vos tantas com- 
ponere lites '. 

136. Cp. Calpurn. ii. 99, ' este pares, et ob hoc Concordes vivite \ 



NOTES 13 



ECLOGUE V. 



This poem is modeled on the fifth Eclogue of Calpurnius, " a kind 
of Georgic in a bucolic form ". ' Amyntas ' sings of the life of the 
farmer ; ' Corydon ' describes the care of the vine — " Tityrus Ascraea 
lusit quae primus avena ". 

I. Cp. Calpurn. v. I, ' Forte Micon senior Canthusque ' ; Nemes. 
iv. 4, ' crinitus Iollas ' ; Virg. Aen. i. 740, ' crinitus Iopas '. 

5. Cp. Calpurn. ii. 27, ' prior incipit Idas '. 

7. Cp. Virg. G. i. 124, 'nee torpere gravi passus sua regna veterno '.. 

9. Virg. G. i. 159, ' concussaque famem in silvis solabere quercu ' ; 
Aen. iii. 356, ' improba ventris . . . rabies'. * 

10-11. Cp. Cicero, C. M. xv. 51, 'terra quae numquam recusat im- 
perium nee umquam sine usura reddit quod accepit, sed alias minore, 
plerumque maiore cum faenore ' ; Ovid, Pont. i. 5, 26, ' et sata cum 
multo faenore reddit ager '. 

II. Virg. G. i. 49, ' illius immensae ruperunt horrea messes'. 

13. Virg. G. i. 47, ' ilia seges demum votis respondet avari | agri- 
colae '. 

14-15. Virg. G. i. 259-261, ' frigidus agricolam si quando continet 
imber, | multa . . . maturare datur ' ; Ib. i. 160, ' quae sint duris 
agrestibus arma '. 

17-18. Virg. G. i. 43-46, ' vere novo . . . depresso incipiat iam turn 
mihi taurus aratro | ingemere 1 ; Ib. ii. 203, ' presso pinguis sub 
vomere terra '. 

19. Virg. G. i. 97-98, 'et qui, proscisso quae suscitat aequore terga, | 
rursus in obliquum verso perrumpit aratro '. 

20. Virg. G. i. 94, ' rastris glaebas qui frangit inertes '. 
25. Virg. G. i. 339, ' sacra refer Cereri '. 

27-28. Virg. G. i. III-II2, 'quid qui, ne gravidis procumbat culmus 
aristis, | luxuriem segetum tenera depascit in herba?' 

29. Virg. Aen. xii. 592, ' vacuas ... ad auras'; G. ii. 287, 'in 
vacuum poterunt extendere rami '. 

30. Virg. G. i. 154, ' infelix lolium '. 

31. Virg. G. i. 155, ' assiduis herbam insectabere rastris'; ib. 154, 
' steriles . . . avenae '. 

2>2f Virg. G. i. 107, ' cum exustus ager . . . undam elicit '. 

34. Virg. G. i. 113, ' quique paludis | collectum umorem bibula 
deducit harena '. 

35-37. Virg. G. i. 156, ' et sonitu terrebis aves, et ruris opaci | falce 
premes umbras '. 

38. Virg. G. i. 316, ' flavis . . . arvis '. 

39-41. Virg. G. i. 178-80, 'area cum primis ingenti aequanda cylin- 
dro I et vertenda manu et creta solidanda tenaci, | ne subeant herbae '. 

42. Virg. G. i. 219, ' triticeam in messem ' ; ib. i. 399, ' solutos . . . 
maniplos '. 

45. Varro, R. R. i. 52, 1, ' discutit e spica grana '. 

49. Virg. G. i. 85, ' levem stipulam crepitantibus urere flammis '. 

50-52. Virg. G. i. 70-80, ' alternis idem tonsas cessare novales, | et 
segnem patiere situ durescere campum ; . . . ne saturare fimo pingui 
pudeat sola ', etc. 



74 PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

56. For the use of manet, cp. Eel. vii. 36. 

60. Virg. G. iv. 144, ' labore . . . duro '. 

61. Juv. iv. 58, ' deformis hiems ' (so Sen. Apocol. 2; Sil. ltal. iii. 
489) ; Virg. Eel. vii. 47, ' aestas torrida '. 

61-62. Virg. G. ii. 319-22, ' optima vinetis satio, cum vere rubenti j 
Candida venit avis longis invisa colubris, | prima vel autumni sub 
frigora '. 

63. Virg. G. ii. 298, ' neve tibi ad solem vergant vineta cadentem ' ; 
ii. 112, ' apertos | Bacchus amat colles '. 

64-65. Virg. G. ii. 261-4, 'ante supinatas Aquiloni ostendere glae- 
bas, I quam laetum infodias vitis genus . . . et labefacta movens 
robustus iugera fossor \ 

66. Virg. G. ii. 358, ' leves calamos et rasae hastilia virgae '. 

68-70. Virg. G. ii. 362-66, ' ac dum prima novis adolescit frondibus 
aetas, . . . uncis | carpendae manibus frondes, . . . turn bracchia 
tonde I (ante reformidant ferrum)'; ib. 361, ' summasque sequi tabu- 
lata per ulmos '. 

72. Virg. G. ii. 371, ' texendae saepes etiam et pecus omne tenen- 
dum '. 

73. calor intensus: Italian rather than Latin ('caldo intenso'). 
Virg. G. i. 93, ' frigus adurat '. 

74. Virg. G. ii. 354, ' deducere terram ] saepius ad capita '. 
77-81. Nemes. iii. 41-45, ' decerpunt vitibus uvas | et portant cala- 

this celerique elidere planta | concava saxa super properant : vindemia 
fervet | collibus in summis, crebro pede rumpitur uva | rubraque 
purpureo sparguntur pectora musto '. 

84. Calpurn. i. 3, ' et spument rauco ferventia musta susurro ' ; 
Franciscus Modius, Eleg. xii. 7, ' quod spument rauco ferventia 
musta susurro '. 

85. Virg. G. ii. 528, ' socii cratera coronant, | te libans, Lenaee, 
vocat '. 

86. Virg. G. i. 347, ' et Cererem clamore vocent in tecta '. 

87. Virg. G. ii. 403, ' seras posuit cum vinea frondes '. 

89. Virg. G. ii. 408-9, ' primus humum fodito, primus devecta cre- 
mato I sarmenta, et vallos primus sub tecta referto '. 



ECLOGUE VI. 

' Francus ' is to take a tame deer as a present to his mistress. The 
poem apparently alludes to Andrelinus himself and his relations with 
Chiara Gonzaga. See note on line 39. Line 40 implies that the poem 
was written at Mantua in 1488. 

4. Cp. Lucretius, v. 1069, ' suspensis . . . dentibus \ 

5. Virg. Aen. iv. 522, ' placidum . . . soporem '. 

6-7. Cp. Calpurn. vi. 35-36, ' scit frenos et ferre iugum sequiturque 
vocantem | credulus et mensae non improba porrigit ora'; Virg. Aen. 
vii. 490, ' ille manum patiens mensaeque assuetus erili '. 

10. Cp. Virg. Aen. vii. 179, ' curvam servans sub imagine falcem \ 
For sub, cp. Eel. iii. 46, vii. 43, xii. 187. 



NOTES 75 

13-14. Calpurn. v. 55, ' et matutinae lucent in gramine guttae '. 
18. Virg. G. i. 158, ' heu magnum alterius frustra spectabis acer- 
vum '. 

27. Cp. Virg. Aeti. i. 261, ' haec te cura remordet'; Aen. vii. 402, 

* si iuris materni cura remordet '. 

28. Ovid, Pont. iv. 2, 16, ' siccum sterili vomere litus aro ' ; Juv. 
vii. 48, ' litus sterili versamus aratro '. 

29. Hor. Od. iii. 8, 14, ' vigiles lucernas '. 

30-31. Quintil. i. 4, 2, 'plus habet in recessu quam fronte pro- 
mittit ' ; ib. vii. i. 56, ' dura prima fronte quaestio '. 

32. Virg. Aen. x. 843, ' praesaga mali mens '. 

34. Perhaps ' Gallus ' means that a motive {causa) . is not to be 
lightly trusted, unless it is clearly known beforehand. With motu 
. . . levi cp. Plin. E-p. iii. 4, 9, ' consilii mei motus '. With credenda 
<cp. Virg. Aen. ii. 196, 'credita res'; ib. 247, ' ora . . . credita '. Du 
Cange cites from Johannes de Janua (1286) a substantive liquescentia, 
with the meaning of ' apparentia '. 

39. Virg. G. ii. 198, ' et qualem infelix amisit Mantua campum | 
pascentem niveos- herboso flumine cycnos '. nympha: Clara Gonzaga, 
niece of Lodovico Gonzaga, Bishop of Mantua, and wife of Gilbert 
■de Montpensier, comte-dauphin d'Auvergne. Andrelinus carried a 
letter of introduction to her from the Bishop Lodovico (dated 22 
Sept. 1488). 

40. Virg. Aen. x. 199, ' fatidicae Mantus et.Tusci Alius amnis, | 
qui muros matrisque dedit tibi, Mantua, nomen '. 

45. Virg. Aen. i. 483, ' ter circum Iliacos raptaverat Hectora 
muros '. 

46. Virg. G. i. 43, ' canis . . . montibus ' ; Ovid, Pont. ii. 5, 38, 

* et non calcata candidiora nive '. 

48-49. nomina: Chiara ('Clara'). 

50. Ovid, M. vii. 701, ' cornigeris . . . cervis ' ; Virg. G. i. 308, 

* auritos . . . lepores '. 

56. Cp. Ovid, Am. i. 6, 2, ' difficilem moto cardine pande forem '. 

61-62. Andrelinus was in the service of Lodovico Gonzaga from 
1484 to 1488. In Eel. ix. 25, ' Iolas ' (Andrelinus) speaks of his 
residence at Mantua. 

62. Virg. Aen. ix. 340, ' vesana fames'; Tibull. i. 5, 53, 'fame 
stimulante ' ; Ovid, Tr. i. 6, 9, ' stimulante fame '. 

63. ' Delicias panis non quaerit venter inanis.' Cp. Hor. Sat. ii. 2, 
SS, ' ieiunus raro stomachus volgaria temnit '. 

67. Cp. Hor. Od. iii. 14, 18, ' cadum Marsi memorem duelli ' ; 
Juv. v. 31, ' calcatamque tenet bellis socialibus uvam '. 

68. Calpurn. ii. 20, ' daedala . . . apis '. 

71. Pers. vi. 69, ' coquatur . . . sinciput'. 

72. Cp. Hor. Sat. ii. 6, 64, ' uncta satis pingui ponentur holuscula 
lardo '. 



76 PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

ECLOGUE VII. 

1 Harmon ' (like ' Ianulus ' in Eel. ii) still finds the Curia disap- 
pointing. He wishes now that he had remained contented with his 
lot, and not grasped at the shadow to lose the substance. He may- 
even have to return to Italy poorer than he came. 

1. Virg. Aen. viii. 97, ' Sol medium caeli conscenderat igneus 
orbem '. 

2. Cp. Petrarch, Africa, viii. 3, ' Sol rapidos stimulabat equos '. 

3. Cp. Calpurn. vi. 67, ' scopulisque cavum sinuantibus arcum '. 

5. Virg. Aen. iv. 165, ' speluncam Dido dux et Troianus eandem \ 
deveniunt '. 

9. Cp. Virg. Aen. xii. 393, 'ipse suas artes . . . Apollo . . . dabat ' ; 
Calpurn. i. 27, ' procerumque dedit mater non invida corpus '. 

10. Cp. Hor. Sat. i. 2, 119, ' parabilem . . . venerem facilemque '. 
12. Panthea. The name recalls Filippo Beroaldo's poem Osculum 

Pantheae. 

15. Cp. Virg. Aen. vi. 103, 'non ulla laborum, | o virgo, nova mi 
facies inopinave surgit '. 

17. Virg. Aen. iii. 140, ' aegra trahebant | corpora'; lb. iii. 590, 
' macie confecta suprema ' ; Livy, xxii. 2, 7, ' fessa aegre trahentes 
membra '. 

19. Cp. Ovid, Tr. iii. 1, 10, 'carmine temporibus cohveniente suis ' ; 
lb. v. 1, 6, ' materiae scripto conveniente suae'. 

20. Cp. Virg. Eel. ix. 7, ' Certe equidem audieram, . . . Audieras, 
et fama fuit ' ; Andrei. Eel. ii. 19-20, ' publica fama volat multas 
quod Regia curas | sollicitata parit '. 

24. facta: 'the facts'. Cp. Eel. vi. 48, factum; xi. 48, factis. 

25-26. Cp. Ovid, H. v. 109, ' tu levior foliis . . . et minus est in 
te quam summa pondus arista'; Cic. Att. viii. 15, 2, 'nee me con- 
sules movent, qui ipsi pluma aut folio facilius moventur '. 

31. Cp. Bapt. Mant. Eel. ix. II, ' paenituit longaeque viae patri- 
aeque relictae '. 

33. Cp. Calpurn. iv. 23, ' inanes desere Musas '. 

34. Virg. Eel. x. 7, ' simae . . . capellae '. 

36. mansisse: reflects the Italian use of rimanere or restare. Cp.. 
the proverb, ' restar con un pugno di mosche '. 

38. Virg. Eel. i. 16, ' si mens non laeva fuisset ' ; Vulg. Prov. xxi. 
6, ' vanus et excors est '. 

40. ' Fuir quelque chose comme le diable l'eau benite.' Cp. the 
English expression, ' as the Devil loves holy water '. 

41-43. Cp. Spenser, S. C. ix. 58-61, ' Wel-away the while I was so 
fonde, To leaue the good, that I had in honde, In hope of better, that 
was vncouth : So lost the Dogge the flesh in his mouth '. 

43. For the use of sub, cp. Eel. iii. 46, vi. 10, xii. 187. 

44. Cp. the Italian proverb, 'Del senno di poi son piene le' fosse'' 
{used of wisdom which comes too late). 

46. Cp. Hor. A. P. 163, ' monitoribus asper '. 
51. Virg. G. ii. 412, 'laudato ingentia rura, j exiguum colito '. 
54. Virg. Eel. vii. 45, ' muscosi fontes ' ; Val. Fl. Arg. i. 429, 
' silvasque comantes '. 



NOTES 77 

55. Virg. G. i. 109, ' per levia . . . saxa '. 
56-60. Cp. Bapt. Mant. Eel. ix. 120-128. 

63. Cp. Ovid, Tr. iv. 10, 38, ' sollicitaeque fugax ambitionis eram '. 

64. Virg. Aen. vi. 816, ' gaudens popularibus auris ' ; Hor. Od. iii. 
2, 20, ' arbitrio popularis aurae '. 

68. Cp. Virg. Aen. viii. 309, ' varioque viam sermone levabat ' ; 
Ovid, M. iv. 39, ' opus manuum vario sermone levemus '. 

71. Hor. Ep. i. 7, 67, ' et mercenaria vincla '. 

75. Cp. Hor. Epod. xi, 8, ' per urbem . . . fabula quanta fui ' ; 
Ep. i. 13, 9, 'fabula fias ' ; Ov. Am. iii. I, 21; Tib. i. 4, 83. Cp., 
also, Eel. iii. 107, ' et templum amissum reparem '. 

78. Ravisius Textor, Oflicina, l Lucanica genus farciminis, quod 
porcina carne fieri consuevit '. Pescetti, Prov. ital. e lat., has, ' E vi 
si legan le vigne con le salsiccie ', with a Latin equivalent, ' Lucanicis 
pluit '. 

80. Hor. Ep. i. 14, 19, ' deserta et inhospita tesqua '. 



ECLOGUE VIII. 

' Corydon ' laments that his songs bring but a scanty pay. It is 
hopeless to return to Rome. Still, his position in France may im- 
prove. 

1. Cp. Ovid, Am. i. 2, 1, 'esse quid hoc dicam quod tarn mihi dura 
videntur | strata ' ; Martial, v. 10, 1, ' esse quid hoc dicam vivis quod 
fama negatur?' 

2. Ovid, Tr. v. 1, 5, ' flebile carmen'. 

12-14. Cp. Servius, Bucol. praef., ' ab Arrio centurione . . . paene 
est interemptus, nisi se praecipitasset in Mincium ; unde est allegoricos 
<iii. 95> : " ipse aries etiam nunc vellera siccat " '. 

15. Virg. Eel. i. 4, ' tu, Tityre, lentus in umbra '. 

15-17. Virg. Eel. i. 1-2, 'Tityre, tu patulae recubans sub tegmine 
f agi I silvestrem tenui Musam meditaris avena ' ; ib. 43-44, ' hie 
ilium vidi iuvenem, Meliboee, quotannis | bis senos cui nostra dies 
altaria fumant '. 

20. Cp. Bapt. Mant. Eel. ii. 71, ' saltu fertur bovis instar ad 
auras '. 

21. Cp. Calpurn. iii. 78, 'per me tibi lilia prima | contigerunt pri- 
maeque rosae ' ; Virg. G. iv. 134, ' primus vere rosam atque autumno 
earpere poma '. 

32. Cp. Martial, xii. 31, 7, 'post septima lustra'. 

38. manent: cp. Eel. vii. 36, mansisse ; also, iii. 61 ; v. 56. 

40-41. Calpurn. i. 21, ' properanti falce notavi ' ; Nemes, i. 29, ' in- 
■ciso servans mea carmina libro '. 

44. Cp. Tibull. ii. 4, 49, ' et " bene " discedens dicet " placideque 
quiescas " '. 

45-46. Calpurn. vi. 23-24, ' qui vix stillantes, aride, voces | rumpis 
et expellis male singultantia verba '. 

47. Virg. Aen. xii. 126, ' ostroque superbi '. 

48-49. Calpurn. vii. 81, ' pullaque paupertas et adunco fibula 
morsu ' ; Virg. Eel. vii. 32, ' puniceo stabis suras evincta cothurno '. 



78 PUBL1US FAUSTUS ANDRELINUS 

50. Cp. Virg. Eel. viii. 56, 'sit Tityrus Orpheus, | Orpheus in 
silvis, inter delphinas Arion '. 

51. Cp. Bapt. Mant. Eel. v. 164, 'barbarus est, neque carmen amat *. 
muneret: perhaps reflects the obsolete Italian verb mnnerare, ' to 
remunerate.' Ovid, Pout. i. 6, 7, ' artibus ingenuis '. 

55. Virg. Eel. i. 25, ' verum haec tantum alias inter caput extulit 
urbes | quantum lenta solent inter viburna cupressi \ 

56-57. Virg. Eel. i. 41, 'nee tarn praesentes alibi cognoscere divos '. 

58-61. Cp. Bapt. Mant. Eel. v. 1 19-123, ' Romana palatia vidi, | sed 
quid Roma, putas, mihi proderit? o Silvane, | occidit Augustus, 
numquam rediturus ab Oreo. | si quid Roma dabit, nugas dabit_ 
accipit aurum, | verba dat. heu Romae nunc sola pecunia regnat ' ; 
Calpurn. Eel. iv. 63, ' modulabile carmen '. 

61. Cp. Andrelinus' distich, 'Clara quidem profert Phoebeus lumina 
f ulgor, I purius ast aurum splendidiusque micat '. 

62. Cp. Virg. Aen. viii. 20, ' atque animum nunc hue celerem, nunc 
dividit illuc '. 

ECLOGUE IX. 

' Iolas ' complains of his lowly lot, and thinks of trying his fortune 

elsewhere. He had been successful at various places in Italy and 

France ; but his enemies have done him much harm. Still, he has 
one good patron to rely on. 

I. Cp. Petrarch, Eel. iv. 68, ' sorte tua contentus abi ' ; Bapt. Mant.,. 
Eel. v. 46, ' sorte tua contentus abi '. 

4. Virg. G. i. 374, ' vallibus imis ' ; Aen. ix. 244, ' obscuris . . . 
sub vallibus '. 

5. Virg. Aen. iv. 553, ' rumpebat pectore questus '. 

10. Calpurn. v. 5, ' quas errare vides inter dumeta capellas ' ; Virg.. 
G. ii. 328, ' avia . . . virgulta '. 

12. Calpurn. v. 11, ' gnavam . . . iuventam '. 

19. Virg. Aen. iii. 649, ' bacas lapidosaque corna '. 

21. Hor. Sat. i. 1, 98, ' penuria victus '. 

22. Cic. Off. i. 19, 63, ' viros fortes et magnanimos '. 

24. Felsina. In his Elegies, i. 8, 28, Andrelinus gives the word its 
usual quantity, Felsina. Cp. Baptista Mantuanus, De Vita Lodoviei 
Morbioii: ' Felsina dicta fuit sermone Bononia prisco, | metropolis 
Tuscae dum regionis erat'. 

25. Ocnaei. Cp. Virg. Aen. x. 198, ' ille etiam patriis agmen ciet 
Ocnus ab oris, | fatidicae Mantus et Tusci Alius amnis, ] qui muros. 
matrisque dedit tibi, Mantua, nomen '. 

28. Garumna: the Garonne. An allusion to Andrelinus' visit to 
Toulouse, in the autumn of 1491. 

29. Virg. Aen. i. 66, ' et mulcere dedit fluctus et tollere vento ' ; 
Hor. Od. i. 3, 16, ' tollere seu ponere vult freta '. 

7,^. Sil. Ital. ii. 707, ' liventi . . . veneno '. 
36. SOlor: used as a passive, or middle. Cp. solentur, iii. 1 16. 
39. venit: cp. Virg. Aen. v. 344, ' gratior et pulchro veniens in 
corpore virtus '. 



NOTES 79 

43-44. Calpurn. iv. 25, 'et lac venale per urbem | non tacitus porta ' ; 
Bapt. Mant. Eel. vi. 157, 'cum lac vociferans ibam venale per urbem '; 
Leonardo Dati, Mir ilia, 12, ' portaram pressum turn lac venale per 
urbem '. 

47-48. Cp. Andrelinus' distich, ' Si te rusticitas vilem genuisset 
agrestis, | nobilitas animi non foret ista tibi '. 

53. Hor. Sat. i. 6, 22, ' quoniam in propria non pelle quiessem '. 

54. Val. Fl. i. 761, ' mutabile vulgus '. 

57. pectoris alti: locative, on the analogy of animi (which was 
sometimes mistaken for a genitive). 
61. Cp. Eel. xi. 136, 'numine dextro '. 



ECLOGUE X. 

' Iolas's ' days of poverty are done. He has appeared before the 
King, and there sung of the conquest of Naples (1495). For this he 
has been granted a royal pension, and may even hope for greater 
favors in the future. The date of the poem is fixed by the reference 
to the birth of a son to Charles VIII (Sept. 8, 1496). 

2. Calpurn. vii. 8-9, ' cur tua cessaret taciturnis fistula silvis | et 
solus Stimicon caneret pallente corymbo '. 

4. Virg. Eel. iii. 37-38, ' in triviis . . . miserum . . . disperdere 
carmen '. 

6-7. ' When the cat's away, the mice will play.' 

9-10. ' L'asino non conosce la coda, se non quando non l'ha piu.' 
' Wenn der Esel den Schwanz verloren, dann weiss er, wie vie] er 
werth ist.' 

15. Virg. Eel. ii. 12, ' raucis . . . cicadis '. 

16. Plin. A 7 . H. xviii. 24, 197, ' sors genialis '. 

18-19. ' Raglio d'asino non va al cielo.' ' Ein Esel kann lange 
schreien, ehe es der Himmel hort.' 

19-21. Cp. Ovid, Pont. ii. 3, 53, ' et bene uti pugnes bene pugnans 
efficit hostis '. 

22-23. Cp. Spenser, S. C. v. 57, 'I (as I am) had rather be en- 
vied, I All were it of my foe, then fonly pitied '. 

36. Hor. Ep. i. 19, 37, ' non ego ventosae plebis suffragia venor '. 

41-42. hiatu . . . Sophocleo. Cp. Ottavio Cleofilo, De Coetu Poe- 
tarum, ' anne Sophocleo qui grandia pandat hiatu '. Andrelinus pub- 
lished this poem in 1499, and dedicated it to Gaguin. Cp. also Juve- 
nal, vi. 636, ' grande Sophocleo carmen bacchamur hiatu ' ; lb. vii. 53, 
' sed vatem egregium, cui non sit publica vena '. 

58-59. Virg. Aen. vi. 164, 'quo non praestantior alter'. Triplex 
numen means three of the poet's patrons: deus (67), alter (71), 
Iuppiter ille novus (78). Cp. tria numina, Eel. xii. 301. 

60-62. Cp. Virg. G. iii. 13, ' et viridi in campo templum de mar- 
more ponam ... in medio mihi Caesar erit ... ad delubra iuvat 
caesosque videre iuvencos, . . . stabunt et Parii lapides, spirantia 
signa ', etc. 

67. Apparently this means Robert Bri^onnet, Archbishop of Rheims 



80 PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

(1493) and Chancellor of France (1495-1497). Andrelinus' Eclogues 
were first dedicated to him ; Mile. Pellechet mentions an edition so 
dedicated 1496 ( ?). 

71. alter. Perhaps this was Pierre Cohardy or Courthardy, to 
whom the second edition of the Eclogues was dedicated. He was 
regius advocatus ('avocat general') from i486 to 1497. In the dedi- 
catory epistle addressed to Cohardy the poet says, " ut te auctore 
regio stipendio donatus fuerim ". 

72. Cp. Ovid, Pont. ii. 8, 26, ' terrarum dominum quern sua cura 
facit '. 

73. consulta: perhaps used as a middle. 

74. Pers. v. 6, ' centeno gutture '. 

76. Calpurn. iv. 34, ' tu nostras miseratus opes '. 

77. Calpurn. i. 94, ' forsitan augustas feret haec Meliboeus ad 
aures '. 

84. Cp. Ovid, M. iii. 421, ' et dignos Baccho, dignos et Apolline 
crines '. 

87. Cp. Ovid, M. vi. 451, ' ecce venit magno dives Philomela 
paratu '. 

89. Stat. Theb. vi. 590, ' poplite . . . flexo '. 

91-92. An allusion to Charles VIII and his expedition to Naples, 
1495- 

94. Virg. G. i. 412, 'nescio qua praeter solitum dulcedine laeti '. 

96. istis: for his. Cp. Ed. ix. 8; xii. 300. 

97. An allusion to the poet's royal pension. Cp. Virg. Ed. i. 4, 
' tu, Tityre, lentus in umbra | formosam resonare doces Amaryllida 
silvas '. 

IOI. Virg. Aen. xii. 477, ' medios . . .per hostes ' ; ib. v. 344, ' gra- 
tior . . . virtus '. 

104. Cp. Ed. ii. 2, ' monstrataque gaudia '. 

107. Horace, Od. ii. 3, I, ' aequam . . . mentem '. 

109-115. Ausonius, Epigr. viii, ' Fama est fictilibus cenasse Aga- 
thoclea regem | atque abacum Samio saepe onerasse luto, | fercula 
gemmatis cum poneret horrida vasis | et misceret opes pauperiemque 
simul. I quaerenti causam respondit : " rex ego qui sum | Sicaniae. 
figulo sum genitore satus ". | fortunam reverenter habe, quicumque 
repente | dives ab exili progrediere loco '. In Schenkl's edition of 
Ausonius it is noted that this epigram is quoted by Caecilius Balbus, 
lib. iiii de nug. Philosophor., and by Ioann. Sarisb., Pol. v. 17. See, 
also, Plutarch, Reg. et imperat. Apothegm. 

ill. Virg. G. iv. 440, ' ille suae contra non immemor artis '. 

115. Cp. Hor. Sat. i. 2, 134, ' Fabio vel iudice vincam '. 

119. Cp. Ovid, Tr. i. 1, 40, ' nubila sunt subitis tempora nostra 
malis ' ; lb. i. 9, 6, ' tempora si fuerint nubila, solus eris '. 

121-122. Cp. Ovid, H. xiv. 131, ' scribere plura libet, sed ' ; Tr. iii. 
3, 85, ' scribere plura libet, sed '. A second son was born to Charles 
VIII, Sept. 8, 1496, and died Oct. 3 of the same year ; Le Roux de 
Lincy, Vie de la Reine Anne de Bretagne, i. 134 (Paris, i860). His 
first son was born Oct. 10, 1492, and died Dec. 6, 1495. 

125. Cp. Calpurn. iii. 96, 'nisi me praesagia fallunt '. 

127-129. Andrelinus was made canon of Bayeux in 1505. Cp. a 



NOTES 81 

passage in his De Secunda Victoria Neapolitana (1502) : ' Est etiam 
merces longos firmata per annos | iam Carlo concessa pio. Quin 
templa dabuntur | regali promissa fide ' (quoted by G. C. Knod, op. 
cit., 104). 

I 33- Cp. Guazzo, Civil Conversatione, lib. iv, ' Et sapete il commun 
proverbio, Chi ben serve e tace, assai dimanda '. 



ECLOGUE XI. 

The eclogue De Fuga Balbi ex Urbe Parisia was dedicated " Ad 
litteratissimum Robertum Gaguinum Divi Maturini Parisiensis Minis- 
trum bene merentem ". L. Thuasne (op. cit., i. 339) thinks that Bal- 
bus left Paris in 149 1, and that the poem must have been finished 
early in February of the same year. It was printed at Paris in 1494 
(Pellechet, i. 158). P. S. Allen sets the departure from Paris "pos- 
sibly in the end of 1492 ", and says it " cannot well have been later 
than the spring of 1493 " (Eng. Hist. Rev., xvii. 427). 

1. Ovid, M. ii. 144, ' effulget tenebris Aurora fugatis '. 

3. Cp. Eel. xii. 3, ' lubrica . . . tellus '. 

18. Virg. G. iv. 10, ' oves haedique petulci ' ; Aen. iii. 660, 'lani- 
gerae . . . oves '. 

21-22. In a letter to Robert Gaguin, Andrelinus states that when 
Balbus first came to Paris he tried to pass off as his own certain 
verses of Ottavio Cleofilo and Tito Strozzi. See Appendix A. Cp. a 
letter of Charles Fernand to Arnold de Bost : ' ceterum si ex Tago, 
Pactolo atque Meandro collectum tibi vis aurum cumulare, Balbicos 
perlege codicillos ; illic enim auri rapti plurimum, proprii invenies 
parum ' (quoted by L. Thuasne, op. cit, i. 93). 

22. Hor. Ep. i. 3, 19, ' cornicula . . . furtivis nudata coloribus '. 

23-25. A reply to this Eclogue was published by one of Balbus' 
pupils, ' J. M.', c. 1495. This reply explains Balbus' change of name : 
* Balbus a materno avo post immaturum patris obitum adoptatur ; 
huic Balbus cognomen fuit, quod noster Balbus sibi assumpsit ; neque 
id egit, ut delirus iste vociferat, quod eum suae puderet originis, cum 
id cognomen non ab extraneis mutuaverit, sed veluti hereditarium suo 
sibi iure vindicarit '. See Appendix C. 

24. Cp. Hor. Ep. i. 7, 65, 'vilia vendentem tunicato scruta popello '. 

26. Juv. iv. 14, ' et foedior omni | crimine '. 

32. Plin. A 7 . H. x. 48, 133, 'Apicius . . . nepotum omnium altis- 
simus gurges ' ; Stat. Theb. ii. 518, ' inexpletam . . . alvum '. 

41. Antenoris urbem: Padua. See Virg. Aen. i. 247. 

44-47. In the text published by Oporinus, Basle, 1546, these four 
lines are cut down to one : corpora, mox Veneri concessit tota nefandae. 
Cp. the verses written some years later by Balbus' friend at Prague, 
Bohuslaw von Hassenstein: 'Attulit is nobis Musas legesque Lycurgi, | 
attulit Ausonium Cecropiumque sophos ; | afferat et si vis Pharios 
Arabumque magistros, | tantum ne mores afferat ille suos. j Barbara 
gens simus, dum nullum inclinet Hamillus | hie novus Idaei disci- 
pulusque Tovis ' (quoted by R. Aschbach, Die Wiener Universitat und 



82 PUBLWS FAUSTUS ANDRELINUS 

ihre Humanist en, Wien, 1877, p. 153). Cp. Juv. x. 224, ' quot disci- 
pulos inclinet Hamillus '. 

49. Ovid, .1/. xiv. 212, 'frusta mero glomerata vomentem ' ; Virg. 
Aen. iii. 632, 'frusta . . . commixta mero'. 

51-54. Cp. Bohusl. von Hassenstein, Epigr. lib. iii, ' Ecclesiae 
membrum est Balbus, gaudete Camenae ; | Tartareum membrum sci- 
licet ante fuit. | Censuit is nostras animas cum corpore solvi, | et 
nullum in caelo censuit esse Deum ' (quoted by R. Aschbach, op. cit. 

154)- 

57-58. Veneres, 'Fridays'; cp. the Italian ' venerdl santo '. devo- 
taque Sabbata: cp. Auson. Vers. Pasch. {Id. i), 1-2, ' Sancta saluti- 
feri redeunt sollemnia Christi | et devota pii celebrant ieiunia mystae '. 
In Guillaume Tardif's Antibalbica (1487) Balbus is accused of eating 
meat in Lent (P. S. Allen, op. cit. 419). 

68. Virg. A en. viii, 223, ' f ugit ilicet ocior Euro'; lb. xii, 733, 
' fugit ocior Euro '. 

70. Ovid, M. iv. 84, ' nocte silenti ' ; Virg. Aen. iv. 527. 'sub riocte 
silenti '. 

74. Cp. Virg. Aen. i. 604, 'mens sibi conscia recti'. 

82-83. ( - ) '' ,,: tieibv ateovai ui'/o/. a'/.iovci 6e Aeirrd. Cp. Val. Max. i. 
ext. 3, 'lento enim gradu ad vindictam sui divina procedit ira. tardi- 
tatemque supplicii gravitate pensat '. 

S7. Cp. Lucret. v. 1094, ' caelestibus . . . flammis '. 

94. ' Felix quem faciunt aliena pericula cautum '. 

96-97. Cp. Virg. Aen. vii. 335, ' tu potes unanimos armare in 
proelia fratres ' ; Id. G. ii. 496, ' infidos agitans Discordia fratres '. 

98-100. * Candidus ' is Robert Gaguin ; " hunc Balbus noster pri- 
mus (ut arbitror) mutato nomine Candidum appellavit, quod vide- 
licet ut veste sic quoque moribus ipse candidus esse videatur " (Letter 
of Jean Fernand, quoted by L. Thuasne, op. cit i. 88). The 'Am- 
brosius ' referred to is perhaps Ambroise de Cambray, Chancellor of 
Paris. 

99. Hor. Ep. ii. 1, 74, 'versus paulo concinnior ' ; Virg. Aen. viii. 
517, ' primis et te miretur ab annis '. 

101. Cp. Nemes. Ed. iv. 5, ' parilis furor'. 

104-5. Werner gives a medieval Latin proverb, ' Non us lingua 
gerit, sed tamen ossa terit '. Heywood has, ' Tongue breaketh bone, 
itself having none' (1562). Wander gives French and German ver- 
sions, s. v. ' Zunge '. 

111-113. Cp. Pers. v. 36, ' teneros tu suscipis annos ' ; Juv. vi. 452. 
' Palaemonis artem '. ' Corydon >' is probably Guillaume Tardif, pro- 
fessor in the University of Paris. On March 14, i486, Balbus asked 
the University to appoint a committee to examine errors in Tardif's 
grammar — " quidam poeta nomine Hieronymus Balbus supplicavit 
Universitati ut viros aliquot doctos nominaret qui Grammaticam Tar- 
divi examinarent ; in qua dicebat quam plurimos errores contineri, 
quos se declaraturum pollicebatur ". For the quarrel between. Balbus 
and Tardif, see L. Thuasne, op. cit. i. 89 ff ; P. S. Allen, Eng. Hist. 
Rev. xvii. 419 ff. ' Meliboeus ' and ' Idas ' may be Charles and Jean 
Fernand, " who had some reputation in letters, and were both musi- 
cians to the king" (P. S. Allen, op. cit. 420). Cp. Andrelinus. Eleg. 



NOTES 83 

i. 2 (addressed to Charles Fernand), 'nam modo Threicio defessum 
pectine Faustum j et modulis relevas, fratre iuvante, tuis '. 

118. factis . . . relatis may mean something like 'the correspond- 
ing facts, or actions '. Perhaps relatis here represents the vernacular 
relativo, or relatif. Cp. the mansisse of Eel. vii. 36, which seems to 
reflect a Romance usage of rimanere, or tester. 

120. Cp. Hor. Ep. i. 2, 57, 'invidus alterius macrescit rebus opi- 
mis ' ; Ovid, A. A. i. 349, ' fertilior seges est alienis semper in agris, | 
vicinumque pecus grandius uber habet '. 

125. Vulg. / Tim. 6, 10, ' radix . . . omnium malorum '. 

127. Virg. Aen. xii. 592, ' vacuas ... ad auras'. 

131. Virg. Aen. vi. 569, ' commissa piacula '. 

135- Cp. Tibull. i. 9, 4, ' sera tamen tacitis poena venit pedibus ' ; 
Hor. Od. iii. 2, 31, ' raro antecedentem scelestum | deseruit pede 
Poena claudo '. 

136. Pers. v. 114, 'love dextro '. 



ECLOGUE XII. 

The twelfth Eclogue is an ' aegloga moralissima ', addressed to 
Louis XII. It was not included in the editions of the Buccolica 
printed at Paris in I496(?), 1501, 1506. L. Thuasne (op. cit. i. 131) 
says it appeared in 1498, and Mile. Pellechet (i. 154) includes an un- 
dated edition of it among the French Incunabula. It was printed at 
Strassburg in 15 12 and in 15 13. In one of these Strassburg editions, 
the title states that ' Corydon ' is Andrelinus himself — " in qua Cory- 
don senex sub persona Fausti admonet Mopsum iuvenem ", etc. At 
line 218 'Corydon' professes to be 50 years old — which might have 
led one to set the poem about 1511 or 1512. 

2. Cp. Calpurn. v. 6, ' canaque lascivo concidere gramina morsu '. 

3-6. Cp. Hor. Od. ii. 9, 1, ' non semper imbres nubibus hispidos | 
manant in agros ' ; lb. ii. 10, II, ' feriuntque summos | fulgura 
montes '. 

7. Cp. Cic. De Orat. iii. 24, 91, ' Quorsum igitur haec spectat, 
inquit, tam longa et tarn alte repetita oratio?' 

11. ' Mopsus ' follows a cfommon country saying. 

13. Virg. G. ii. 316, ' Borea . . . spirante ' ; Ovid, F. iv. 18, ' spi- 
rant flamina '. 

15. Cp. Bapt. Mant. Eel. vi. 4, ' sedet ante focum fumosa Neaera'. 

19. Virg. G. iii. 642, ' lanigeras . . . pecudes '. 

20. Virg. Eel. iii. 5, ' alienus . . . custos '. 

21. Cp. Ovid, Tr. v. 8, 14, 'nunc mendicato pascitur ipse cibo '. 

22. Virg. Aen. iv. 161, ' commixta grandine nimbus'. 

30-31. Virg. Aen. iv. 160, ' interea magno misceri murmure caelum | 
incipit ' ; lb. viii. 239, ' intonat aether ' ; lb. i. 90, ' intonuere poli ' ; 
Ovid, M. ii. 848, ' cui dextra trisulcis | ignibus armata est'; Am. ii. 
5, 52, ' tela trisulca \ 

34. Cp. Virg. Aen. iv. 132, ' odora canum vis'. 

35. Virg. Eel. vii. 30, ' ramosa . . . cornua cervi '. 



84 PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

37. Ovid, M. xi. 347, ' cursu festinus anhelo | advolat armenti 
custos '. 

39-40. Cp. Virg. G. iii. 375, ' et magno laeti clamore reportant '. 

43. Virg. Aen. iii. 574, ' attollitque globos flammarum et sidera 
1 ambit '. 

46-48. Virg. Aen. i. 212, 'pars in frusta secant veribusque tre- 
mentia figunt ' ; Id. G. ii. 396, ' in veribus torrebimus exta colurnis '. 

.55. Persius, vi. 70, ' fissa fumosum sinciput aure '. 

56-57. Cp. Hor. Sat. ii. 6, III, ' agit laetum convivam '. 

59. Hor. Od. i. 7, 31, 'vino pellite curas ' ; ib. iii. 12, 2, 'mala 
vino lavere '. 

60. Cp. Virg. G. ii. 186, ' cava montis convalle '. 

63-64. Cp. Cic. Fin. ii. 32, 105, ' Vulgo enim dicitur : " Iucundi 
acti labores ", nee male Euripides . . . Suavis laborum est praeteri- 
torutn metnoria '. 

68. Cp. Mantuan's ' ventriculus ', Ed. i. 165-171 ; also, Io. Stige- 
lius, Id. i. 1 14, ' est mihi ventriculo duplex assuta bovino | fistula, 
disparibus quae murmura vocibus edit, | cum tumet et plenas uterus 
capit integer auras '. 

75. Virg. Mor. 5, ' vili . . . grabato '. 

76. Ovid, F. vi. 677, ' valido titubantia vino | membra'. 
79. Hor. Od. iii. 6, 7, ' di . . . neglecti '. 

87. vetusto: cp. Plaut. Cure. 98, ' vetusti cupida sum'. 

88. Cp. Virg. Aen. i. 207, ' Durate, et vosmet rebus servate se- 
cundis '. 

93-94. Cp. Hor. Ep. i. 15, 42, 'nam tuta et parvula laudo, | cum 
res deficiunt, satis inter vilia fortis '. 

95. Virg. Aen. ix. 340, ' vesana fames '. 

98-99. Juvenal, viii. 10, ' alea pernox ' ; Hor. Ep. i. 18, 21, 'quern 
damnosa Venus, quern praeceps alea nudat '. 

103. Persius, iii. 60, ' in quod dirigis arcum '. 

107. sola. For the lengthening of the final a of the nom. sing., 
cp. Virg. Aen. xii. 648, ' sancta ad vos anima atque istius inscia 
culpae '. 

109. Virg. Aen. i. 374, ' clauso . . . Olympo ' ; Id. G. i. 461, 'quid 
Vesper serus vehat ' ; Persius, vi. 12, ' securus . . . quid praeparet 
Auster '. 

112-14. Juvenal, viii. 165-6, 'breve sit quod turpiter audes ; j quae- 
dam cum prima resecentur crimina barba '. 

118. Cp. Bapt. Mant. Eel. ii. 105, ' ignes qui nee aquis perimi 
potuere nee umbris | diminui neque graminibus magicisve susurris '. 

119. Cp. Ovid, M. vi. 455, ' non secus exarsit conspecta virgine 
Tereus, | quam si quis canis ignem supponat aristis ' ; Ib. i. 492, 
' utque leves stipulae demptis adolentur aristis ; ... sic deus in flam- 
mas abiit '. 

121. Virg. Aen. v. 520, ' aerias ... in auras'; Eel. ix. 29, 'sub- 
lime ferent ad sidera ' ; Lucr. i. 771, ' aerias auras '. 

124. Cp. Ovid, M. i. 379, ' damnum reparabile \ 

125. Cp. Virg. Aen. i. 237, 'quae te, genitor, sententia vertit?' 
130-132. Ovid, A. A. ii. 113, 'forma bonum fragile est . . . et 

riget amissa spina relicta rosa ' ; Nemes. iv. 21, ' perdit spina rosas, 
. . . donum forma breve est ' ; Theocr. xxiii. 28. 



NOTES 85 

131. croceo . . . mane: cp. Anth. Lat. 646, 2, 'croceo mane re- 
vecta dies ' ; W. B. Yeats, Wanderings of Oisin, • Men's hearts of old 
were drops of flame | That from the saffron morning came \ 

I 33" I 34- Cp. Tibullus, i. 2, 39-40, ' is sanguine natam, | is Venerem 
e rapido sentiet esse mari \ On this passage K. F. Smith quotes Sed- 
ley, ' Love still has something of the sea | From whence his mother 
rose '. 

J 35-43- Cp. E. K.'s comment on Spenser's Shepheards Calender, 
iii. 79 : " For so is he described of the Poetes to be a boye, s. alwayes 
freshe and lustie ; blindfolded, because he maketh no difference of 
personages: wyth divers coloured winges, s. ful of flying fancies: 
with bowe and arrow, that is, with glaunce of beautye, which prycketh 
as a forked arrowe. He is sayd also to have shafts, some leaden, 
some golden : that is, both pleasure for the gracious and loved, and 
sorow for the lover that is disdayned or forsaken. But who liste 
more at large to behold Cupids colours and furniture, let him reade 
ether Propertius^ or Moschus his Idyllion of wandring love, being 
now most excellently translated into Latine, by the singuler learned 
man Angelus Politianus." The passage of Propertius referred to is 
iii. 12, 1, ' Quicumque ille fuit puerum qui pinxit Amorem, | nonne 
putas miras hunc habuisse manus?' Some early Italian discussions of 
the attributes of Cupid (by Guitton di Arezzo, Pier Hedo, etc.) are 
reported in the first book of Mario Equicola's Libro di Natura 
d A more. 

J 37- Cp. Ovid, Her. iv. 154, 'quid deceat, non videt ullus amans '. 

141. Ovid, Her. vi. 109, ' vernaque incertior aura '. 

142. Cp. Ovid, M. i. 526, ' verba imperfecta reliquit ' ; Id. Tr. i. 3, 
69, ' verba imperfecta relinquo '. 

149-50. Cp. the Italian proverb, ' A porco pigro non tocco mai pera 
mezza ' (where ' mezza ' seems to be derived from the Latin 'mitis'). 
[' Pera mezza ' is a pear which is over-ripe and beginning to decay, a 
'sleepy' pear (like 'dozed', or 'dozy', timber). Petrocchi quotes 
the expression 'aver la pera mezza' ('esser in buona fortuna').] 
In Pescetti's Prov. ital. e lat. the proverb runs, ' Porco pigro non 
mangia pere mizze ' ; ' Absens haeres non erit '. 

151-53. Horace, Sat. i. I, 33, ' parvula — nam exemplo est — magni 
formica laboris . . . non incauta futuri '. Cp. Bapt. Mant. Eel. v. 
36-38, ' en formica, brevis sed provida bestia, condit | in brumam 
nova farra cavis aestate latebris, | neve renascantur fruges secat ore 
sepultas ' — a bit of natural history which may come from Plutarch 
(De Solert. Animal, xi. 6). 

153. Virg. Aen. vi. 276, ' turpis Egestas '. 

155. Juv. vii. 35, ' nuda senectus ' ; Virg. Aen. vi. 275, ' tristisque 
Senectus '. 

156. Cp. Hor. Sat. i. 2, 62, 'rem patris oblimare \ 

157. Virg. Eel. x. 44, 'insanus amor'; Aen. ii. 343, ' insano . . . 
amore '. 

161. Ovid, Am. iii. 3, 5, ' roseo suffusa rubore '. 

162. Catull. 64, 72, ' spinosas Erycina serens in pectore curas '. 
163-165. Virg. G. i. 152, ' subit aspera silva, | lappaeque tribolique, 

interque nitentia culta ', etc. ; lb. i. 195, ' siliquis f allacibus '. 



86 PUBLIUS FAUSTUS ANDRELINUS 

167. Cp. Hor. Ep. i. 7, 85, ' immoritur studiis ' ; Virg. G. i. 92, 
' ne frigus adurat '. 

168. Virg. G. i. 449, ' horrida grando '. 

169. Virg. G. i. 23, ' largum caelo demittitis imbrem ' ; ib. i. 402. 
' umidus Auster '. 

172. Cp. Ovid, Tr. i. 9, 7, ' aspicis, ut veniant ad Candida tecta 
columbae '. 

176. Virg. Aen. viii. 442, 'arte magistra'. 

179. Cp. Hor. Sat. i. 4, 81, ' absentem qui rodit amicum '. 

184. Proverbial. Cp. Guazzo, Civil Conversatione, lib. ii. ' 11 but' 
fiacco stampa piu fortemente il pie in terra '. Wander gives Latin, 
German, English and Spanish versions. 

185. Cp. Virg. G. iii. 53, ' et crurum tenus a mento palearia pen- 
dent '. 

187. Cp. Virg. Aen. vi. 293, 'cava sub imagine formae '. For the 
use of sub, cp. Eel. iii. 46, vi. 10, vii. 43. 

190. Apparently this refers to some special favor, or some special 
bounty, given to Andrelinus by Queen Anne — something connected 
with his title ' poeta regineus '. 

193. Ovid, M. ix. 91, ' praedivite cornu '. 

196. Virg. Mo r. 2, ' excubitorque diem cantu praedixerat ales '. 

197. Virg. Aen. iii. 176, ' corripio e stratis corpus'; Auson. Ephem. 
19, ' rape membra molli, | Parmeno, lecto '. 

201. Auson. Ephem. 5, ' dormiunt glires hiemem perennem '. 

204. Cp. Ovid, Tr. iv. 8, I, ' lam mea eyeneas imitantur tempora 
plumas '. 

206-9. Cp. Seneca, Ep. 51, 10, ' Nullum laborem recusant manus. 
quae ad arma ab aratro transferuntur ; in primo deficit pulvere ille 
unctus et nitidus. Severior loci disciplina firmat ingenium aptumque 
magnis conatibus reddit ' ; Columella, Praef. 17. 

208. incalluit. Corradini cites Vulg. (ed. A. Mai) Deut. viii. 4, 
' pedes tui non incallaverunt '. Cp., perhaps, the Italian verb incallire 
(' diventar calloso'). 

210. The years are counted by Decembers, as in Horace, Epod. xi. 
5, Ep. i. 20, 27. 

211. Cp. Virg. G. ii. 272, ' adeo in teneris consuescere multum est'. 

213. Virg. G. i. 145, 'labor . . . improbus '. 

214. Virg. Aen. iii. 444, ' digerit in numerum '. 

216. Juv. x. 250, ' quique novum totiens mustum bibit '. 

218. Ovid, Ibis, 1, ' lustris bis iam mihi quinque peractis \ 

220. Virg. Aen. vi. 304, ' cruda . . . senectus '. 

223. Hor. A. P. 173, 'laudator temporis acti | se puero '. 

226. Cp. Eel. ii. 85, ' sudata peculia '. 

232. Ovid, Her. iv. 89, ' quod caret alterna requie durabile non 
est'. Cp. 240-1. Spenser, S. C. ix. 240, 'Whatever thing lacketh 
chaungeable rest, | Mought needes decay, when it is at best '. 

234-241. Cp. Ovid. A. A. iii. 82, ' continua messe senescit ager ' ; 
Lucret. v. 826, ' sed quia finem aliquam pariendi debet habere, j 
destitit, ut mulier spatio defessa vetusto ' ; Seneca, Tranq. 15, ' danda 
remissio animis ; meliores acrioresque erunt post quietem. ut agris 
non est imperandum singulis annis frumentum, cito enim exhaur'et 



NOTES 87 

illos numquaia intermissa fecunditas, ita animorum impetum frangit 
assiduus labor'; Statius, Silv. iv. 4, 33, 'vires instigat alitque | tem- 
pestiva quies ; maior post otia virtus '. 

238. Virg. Aen. iv. 528, ' corda oblita laborum '. 

240. Cp. Calpurn. i. 27, ' procerumque dedit mater non invida 
corpus '. 

260. Virg. Aen. i. 379, ' fama super aethera notus ' ; Eel. v. 43, 
' Daphnis ego in silvis, hinc usque ad sidera notus '. 

265-6. Cp. Calpurn. iv. 153, 'si quando montibus istis | dicar 
habere Larem, si quando nostra videre j pascua contingat '. If this 
Eclogue was written earlier than 1505, the passage probably reflects 
the poet's hope of being made a canon. See Eel. x. 127-130. 

272. Cp. Ovid, M. i. 219, ' traherent cum sera crepuscula noctem '. 

273. Cp. Hor. Od. ii. 2, 13, ' crescit indulgens sibi dirus hydrops '. 

274. Cp. Hor. Sat. i. 1, 55, ' magno de flumine mallem | quam ex 
hoc fonticulo tantundem sumere '. 

278-80. Cp. Hor. Sat. i. 1, 92, 'denique sit finis quaerendi ' ; ib. 
106, ' sunt certi denique fines ' ; Persius, v. 65, ' finem animo certum ' ; 
Virg. Aen. viii. 327, ' amor . . . habendi '. 

287. Cp. Hor. Ep. i. 18, 71, ' irrevocabile verbum \ 

288. Juvenal, vii. 202, ' felix ille tamen corvo quoque rarior albo '. 
290. Virg. Aen. i. 292, ' cana Fides'. 

292. Virg. Aen. vi. 856, ' viros supereminet omnes '. 

297-300. Cp. Ovid, Tr. i. 8, 1, 'in caput alta suum labentur ab 
aequore retro | fiumina ' ; Id. Pont. iv. 5, 43, ' fluminaque in fontes 
cursu reditura supino | gratia quam meriti possit abire tui '. Cp., 
also, Virg. Eel. i. 60-64, an d Nemes. Eel. i. 75-80. 

300. isto: for hoe. Cp. Eel. ix. 8, ista. 

301. Cp. Eel. x. 58-59, 'triplex . . . numen '. 



IOANNIS ARNOLLETI NIVERNENSIS 
BUCOLIC A 



ECLOGA I, FIDES. 

Vera fides regimgnque gregis reserantur abunde, 
Atque Nivernus iens arva Niverna petit. 

Pan. Nivernus. Fiscalis. 

Pan. 

Eia age, sollerter mea percipe sensa, Niverne, 
Haec olim siquidem non te meminisse pigebit. 
Qui tueor constanter oves oviumque magistros 
Te doceam qua lege regas teneras animantes 
Quaque prius pulchre doctus bene vivere possis. 

Ad Christum, lumen pastorum, ianua prima est 
Vera fides, qua tu recte sentire iuberis 
De Christo, non ore tenus sed pectore toto. 
Volvas sacra novae veterisque volumina legis ; 
Ilia fidem reddunt firmam pariuntque salutem. 10 

Non te commoveat fluxo sic vivere mundo 
Complures, usquam constent quasi non loca poenae 
Tartara, nee Sanctis caelestia regna supersint. 
Indubie veniet quod praedixere futurum 
Fata ; Deum sic te veracem credere par est. 
Tarn verum nihil est quam quod dixere prophetae ; 
De Christo dictum quid quod non videris ipse 
Impletum? Christus verum dixisse putetur 
Esse gehennalis dicens tormenta ruinae 
Claraque promittens fulgentis gaudia caeli. 20 

Sed quanam par sit modereris ovilia lege 
Accipe. Sole recens orto per pascua mitte 
Omne pecus, dum constiterit tinnire volucres. 
Sed non ante greges clausos emitte per arva 
Quam fuerint celebrata pio sollemnia ritu. 
Imprimis venerare Deum, turn f austiter educ 
A caulis pecudes, ut carpant gramina labris. 
Verum quando sitim Solis gravis afferet ardor, 

91 



92 JO ANN IS ARNOLLETI NIVERNENS1S 

Tunc nemori committe greges, turn protinus imum 

Ad fontem deduc, nee non sine protegat illos 30 

Interea quae frondicomae patet arboris umbra. 

Ipse ubi declivi per prata tepescere Sole 

Senseris, artatas pecudes emitte per agros. 

Nocturni quotiens instabit temporis hora, 

Cunctanter saturas pecudes ad ovilia trude. 

At capias qua sint quaerenda viatica canis. 
Est deus, o pastor, toto venerandus in orbe 
Cognomen fecit cui Candida Musa Parentis, 
Quippe parens vatum, cuique est custodia fontis 
Castalii, Niveris quoque cui moderamen inhaeret. 40 

Eius vernanti praecingens tempora Phoebus 
Fronde dedit citharam, nervos et eburnea plectra. 
Hie Mavors cunctos tantum supereminet armis 
Quantum praecellit radianti lumine Titan ; 
Turn summo subsunt huic rura Nivernica iure. 
Excipit hie grato pastores pectore doctos. 
Otia donabit vitae tranquilla beatae 
Optabitque tuos cantus audire theatro. 
Coram ipso meditata deo modulamina panges. 
Scilicet ut factis Niverim decorarit honestis. 50 

Ut tantum mereare deum, depromo pharetra 
Mnemosynum quo te nostri meminisse iuvabit. 
Hac te Marte meo compacta dono cicuta 
Qua dimulcebis doctas concentibus aures 
Ac tua f agineis sub frondibus otia ludes. 
Hunc extolle deum cantu, dum rana paludis 
Vivet aqua, dum tollentur lampyrides alis. 
Proximus huic prudens Guido Bourgoinus veneratur 
A cunctis ; est qui te dexteritate levabit 
Ille, nepos clarus celebrati quippe Parentis. 60 

Primum consilio pollet pietatis honore, 
Illustris patriae pater est et doxa Niverni, 
Auxilio relevat, sorti succurrit acerbae ; 
Virtutum magnus cumulus, celeberrima gesta. 
Dotibus exundans scatet hie Bolacrius alveus 
Iura tenens docti fusa sub pectoris area; 
Urbem consilio moderatur rite Nivernam. 
Hie medica doctor praefulget clericus arte 
Cuius praesidio morbo plerique levantur ; 



BUCOLICA 

Borbonatus Celebris tota diffunditur urbe ; 
Non fuit insigni maior quisquam pietate. 
Causas contrectans promotor Sylvius astat 
Aequali librat iuris qui singula lance. 

Nivernus. 

O quantas par est tibi me persolvere grates, 
Ut qui tarn magna me dexteritate bearis ; 
Tantisper sacra constituam sollemnia templo 
Ob nomen laudesque tuas, dum vita manebit. 
Interea comitis satago veneranda subire 
Ora, rei quo participem nunc reddere possim. 

Gloria pastorum nullis lapsura diebus, 
Digressus nostri venio laturus honores. 
Mens mea f ert Panos mandatis luce sequenti 
Attentare vias, ut f ertiliora subintrem 
Pascua quae vernant dextra melioribus herbis. 



93 

70 



80 



Fiscalis. 

Care Niverne, volans propero discedere gressu, 
Quo moliris iter ? nee non quo protenus agnas 
Trudis lanigeras, ac quaenam pascua quaeris? 
Tene aliquantisper iuvat hac consistere terra ? 
Huius quippe scatent agri praedulcibus herbis, 
Hie meditatur avis tenues componere nidos, 
Squamosi sicco saliunt in litore pisces, 
Pinguia perceleres hie agnae gramina tondent. 

Nivernus. 

Fiscalis, his meliora f erunt regione virere 
Qua late campos praeclara Nivernia profert ; 
Nota meas pecudes illuc per pascua trudo. 

Fiscalis. 

Sicine communes aedes et iugera linquis? 
Ah coeptam dimitte viam, ne Musula nostra 
Te fleat, et monstrent hie infortunia fontes. 
Nostri pastores ob te suspiria fundent. 



90 



*>4 IOANNIS ARNOLLETI NIVERNENS1S 

Nivernus. 

Haec habitata diu dolor est, heu, linquere rura. 100 

Sed Celebris Panos me illuc mandata remittunt. 

F is calis. 

Paulisper (rogito) libeat requiescere mecum 
Atque referre tuam quaenam sententia mentem 
Verterit, ac quaenam mutarit murmure Pallas. 

Nivernus. 

Dum canerem gaudens his Fiscaliensibus agris. 
Ad meliora vocans me pas to rum deus aurem 
Vellit ; quas ob res huius mandata capesso. 

Fis calis. 

O quam dira moves, qui te committere sorti 
Ausus sis, quoniam Rhamnusia singula torquet. 
Forte cades, nee te quisquam pietate levabit. 1 1 

Nivernus. 

Nanciscar fatis divum cui Candida virtus 
Ridet, pastores qui dexteritate levassit. 
Nos huius clarum tollemus carmine nomen. 

Fiscalis. 

Aequa refers ; hoc multa manent te commoda ritu. 
Verum paulisper nos ad tua carbasa vertas 
Nee non (si qua tui comitis te cura remordet) 
Tarn facili carmen nobis modulere cicuta; 
Molle quidem fuerit molli quoque dulcius aura. 

Nivernus. 

'Alme deus noster, precibus si flecteris ullis, 
Aspice nos ac da sacrati numinis aura 120 

Posse frui, tutasque velis nos carper e sedes. 
Qui geris eloquium pueris concinnaque verba, 
Mulcenti perfunde (precor) mea guttura rore, 
Excute torpenti squalens a mente veternum ; 



BUCOLIC A 95 

Non me segnities lentum damnosa moretur, 

Nee latices sacros temnam lymphasque perennes 

Fontis inexhausti ; nam Trina Potentia pigrum 

Odit, mortales hunc atra bile sequuntur, 

Hunc premit (ut liquido constat) crudelis egestas. 

Quapropter faveas praesenti numine votis, 130 

Quippe favere potes (te freti solvimus oram 

Litoream) navemque regas flatusque secundes. 

Ante tuas aras pingues mactabimus agnos 

Atque tibi semper laetum paeana can emus '. 

Fis calls. 
Omnis Musa thymo tua fit mihi dulcior Hyblae. 

N iv emus. 

Dum loquimur (capio) labuntur tempora sensim. 
Hinc abeam par est, cum crastina fulserit aura : 
Care, vale, noster congerro, Nestora vince. 

Fiscalis. 

Felices iam carpe vias sedesque beatas ; 
Dilige me, carum redimens ut Castora Pollux. 140 



ECLOGA II, SPES. 

Venturi praeclara boni mens spe relevatur ; 
Fiscalis ob socium sic quoque maestus agit. 

Fiscalis. Francus. 

Fiscalis. 

O Sors inf elix quae versas singula nutu, 
Sicine pastores gaudes vexare dolore, 
Ut socium co gas nostra discedere terra? 
Heu quis solamen tribuet, quis tristia dictis 
Fata suis mulcens depellet corde dolorem? 
Heu crucior, vexor, laedor, sternorque, coquorque. 



96 10 ANN IS ARNOLLETI NIVERNENSIS 

Francus. 

Fiscalis heu noster, quid sollicitaris amare, 
Quidve gemis? nee non quaenam suspiria profers? 

Fiscalis. 

Impia ne rerum quae sit f ortuna requiras, 
France, velim, nam nostrorum meminisse malorum 10 

Maerorem dudum conceptum fortius auget. 

Francus. 

Anne piget viridi nunc primum degere rure? 
Nonne vides Latios agris vixisse decenter ? 
Emunctae naris tradunt raonumenta virorum 
Dulcius esse nihil viridi quam vivere campo. 
Cur igitur largo tingis tua lumina fletu ? 

Fiscalis. 

Heu non quae credis gemebunda mente revolvo, 
Verum discrucior gravioris pondere molis. 

Francus. 

Eia age, suspirans maestos depelle dolores. 
Tarn magnus nuper torquebat pectora maeror. 20 

Sed laeto nostros solamur carmine casus. 
Quare, age, festina tristes deponere luctus. 

Fiscalis. 

Est mihi complendus variis singultibus aer, 
Est imitanda meo tristis Philomena dolore ; 
Turn viduae maerens comitabor turturis ora, 
Insequar horrisono Phoebeas ore sorores. 

Francus. 

Pectora quid prodest saevo consumere luctu, 
Quidve iuvat maesto planctu corrumpere vitam ? 
Qui sapit adversos trudit molimine casus. 
Pone tuos igitur, pastor moderate, dolores. 30 



BUCOLIC A 97 

Fiscalis. 

Tantae maestitiae questus quis pellere possit? 
Ah fera languescens penetrarunt vulnera corpus 
Quae nee titillans celeres delphinas Arion 
Delphica nee resono sanarent organa cantu. 
Non igitur minim, si tot suspiria fundam. 

Francus. 

Visne cadant parvi surgentia nomina vatis? 
Ecce Thalia pios olim cantabat h on ores, 
Ast ea languenti late silet acta dolore. 
Quare, age, festina luctus depromere causas. 

Fiscalis. 

Cum vacet et cupias nostros audire dolores, 40 

Infandi causas crudeles accipe luctus. 
Venerat in sedes has pastor ab orbe Niverno, 
Nuper amicitia mihi qui nexatus abivit ; 
Internis animis sane nos ipse colebat. 
Quas ob res, hunc ut comitem convisere possim, 
Qua vergit Niveris statui convertere gressus. 
Me dominus deus aspiciet maestumque levabit. 



ECLOGA III, CHARTS. 

Erga pastores charis est celebrata Parentis, 
Cuius inextinctum nomen ad astra volat. 

Nivernus. Fiscalis. 

Nivernus. 

Fiscalis anne venis, noster congerro benigne ? 
Quidnam te nostros cogit penetrare recessus ? 
Gratulor auspiciis hue te venisse secundis ; 
Temporis auspicio melioris adesse nequibas. 
Hie Pan multiiuges modulatur arundine cantus, 
Casta Diana choros agit hie ; comitantur eandem 
Sacrae Vestales alia cum caelibe turba. 



98 10 ANN IS ARNOLLETI NIVERNENSIS 

Hie concinna novem depromunt dicta Sorores, 

In medio quarum cantat Patareus Apollo 

Dulcisonamque chelyn stridente pectine pulsat. 10 

Fiscalis. 

Non tarn ferventi fessis ardore, Niverne, 
Grata quies, celsae si contigit arboris umbra, 
Quam tuus adventus, facies, manus oraque nobis. 
Communes simul ac consultus liqueris agros, 
Deprompsi questus duros' noctesque diesque. 
Saepe meus clamor pastorum cessit ad aures, 
Cum te digressum per silvas voce sonarem. 
Ecce etiam praedura lues invadit ovile ; 
Futtilibus sane contrivi tempus apinis, 

Nulla labore meo turn commoda digna fuere. 20 

Propterea maestus te terque quaterque vocavi 
Felicem, miseris procul his qui cladibus esses. 
At gravior de te questus mihi mole malorum. 
Quapropter misere concussus sorte sinistra 
Oppida frugiferum spectare Nivernica duxi. 
En te convenio trusus tellure marique. 
I stud saepe malum monuit nos ante cavere 
Fatidicus corvus, si mens non laeva fuisset. 

Nivernus. 

Ista tibi dudum dixi praesagia rure, 
Cum pridem canerem tenui dictamina culmo. 30 

Fiscalis. 

Hasce tuas crebro memini te ferre loquelas. 
Praesentis Panos vox haec increbruit auri: 
' Pastor, ad illustres (ne cesses) tende Nivernos ; 
Te deus aspiciet praesens inopemque levabit.' 
Quas ob res istaec tacita dum mente revolvi, 
Clara Nivernorum decrevi tecta subire. 
Molior ipse viam, supero vallemque iugumque ; 
Offert se tandem praeclara Nivernia nobis. 
Porro pergenti subsunt mihi pinguia prata ; 
Illic occurrunt agnae per rura vagantes, 40 

Hie pecus admiror nullo custode teneri. 



BUCOLICA 99 

O quam fausta, Niverne, dedit tibi sidera numen, 
Ad tarn felices quondam divertere campos. 

Nivernus. 

Est mihi promissus qui tot miracula vincit, 
Ille deus merito cui rura Nivernica subsunt 
Quique pias Clarii moderatur Apollinis aedes 
Pastorumque parens merito cognomine fertur. 
Nempe favens doctis chelas pastoribus offert ; 
Quaerit ab exceptis non quis natalibus orti, 
Sed qua doctrina cincti. Numeraveris omnes 50 

Commodius spicas quam quot de sorte levarit. 
Nil mortale refert, ut fortia gesta recludunt. 
Prae cunctis amat hie Christum Christi quoque mystas. 

Fiscalis. 

felix numen tanto candore refulgens, 
Cui data divino sunt rura Nivernica nutu. 

Nivernus. 

Hunc decorat Celebris Fabii prudentia Marci, 
Non fuit Augustus donis fecundior illo. 

Fiscalis. 

Tu propere nostros ad numen dirige gressus, 
Illius ut laeti nos dexteritate fruamur. 

Nivernus. 

Eia age, congerro, captans veneranda subire 60 

Tecta pium numen demulce poplite flexo, 
Atque dato dono Persarum more saluta, 
Et gratus sistro Panos modulere sonoro. 

Fiscalis. 

1 Salve, percelebris clarorum doxa deorum, 
Sacrae qui ferris paediae duke levamen, 

In quo praesidium virtus sibi clara locavit. 
Exige florescens Pylii tria saecula regis, 
Inter protectos abs te me scribe clientes \ 



100 JOAN N IS ARNOLLETI NIVERNENSIS 



ECLOGA IV, THRENODIA. 

Lugubri fletur Clivensis carmine pastor, 
Ferturque id probris vita beata vacet. 

Nivernus. Francus. Pan. 

Nivernns. 

Ergone praesenti potuit Mors improba mundo 
Tarn saevum patrare nefas et crimen amarum, 
jPastorem ut tulerit Clivensem funere acerbo? 
Heu, magnum diro pastorem sustulit ictu 
Monstrum terrificum quod demerit omnia falce 
Quodque labris frendens commiscet sacra profanis. 
Phoebe, tuo capiti maestam compone cupressum,' 
Candida, Pieriae, vos lilia ferte, sorores, 
Tritonis prudens Peithoque, accedite; vester 
Fulgor erat, nomen vestrum hoc effertur in auras. 10 

Percelebres lugete viri, lugete cohortes 
Magnatum, vestrum pastorem flete sepultum. 
O Mors Gorgoniis circum stipata colubris, 
Cur das ut tales depromam voce querelas? 

Francus. 

Quid luges, nostrum specimen, generose Niverne? 
Anne doles hoc te natali degere campo? 
Indubie has sedes nequaquam habitare Thalia 
Erubuisset ovans, nee ovantum turba sororum. 
Sed quid de Fabiis dicam aut Pisonibus ipsis 
Ac aliis quibus imposuit res rustica nomen? 20 

His certe campis cupiissent ducere vitam, 
Si datus iis rerum delectus rite fuisset. 
Fertilius pratum nusquam, nee mollior herba. 
Erumpunt rigui hie fontes el flumina molles 
Vivificant herbas, f acilis quoque singula terra 
Parturit ad victum, qua non est pinguior ulla. 
Felix prole virum, nee non f ecunda metallis. 
India lanigeris lucis se tollit ad astra 
Iactat eburque suum, nee non Panchaia harenas, 
Effert Aegyptus sese ob septem ostia Nili, 30 



BUCOLIC A 101 

Africa plus pavone sibi placet ubere glaebae, 

Suavia gaudentes mittunt sua tura Sabaei ; 

Ast haec indubie tacto omni munere gaudet, 

Dicitur has ob res fortunatissima tellus. 

Haec tua rite valet miracula temnere, Memphi. 

Illi Francorum regni pulcherrima pars est, 

Hie Clivense decus superat miracula mundi. 

Si te infelici volvit Fortuna rotatu, 

Aequa f ac mente hanc sortem patiaris iniquam. 

Magnaque si tu sis passus discrimina rerum, 40 

Non tarn en est fortis tantos depromere questus 

Nee fragilem diro vitam consumere luctu. 

Magnanimi est semper duris obsistere rebus. 

Nivernus. 

Si hie esses, aliter ferres incommoda nostra. 
Heu nimis urgentum praegrandi pondere rerum 
Opprimor, et damnum nullo reparabile saeclo 
Ipse equidem doleo ac crebris deplore- querelis. 

Francus. 

Eia age, luctificos educ de corde dolores ; 
Die age tantisper, dum nostra armenta vagantur. 

Nivernus. 

Ne cogas quae sit rerum sors ferre mearum, 50 

France, velim, nee me iubeas revocare dolorem. 
Dum longam meditor seriem meminisse malorum, 
Nostra recrudescunt maiori vulnera morbo. 

O te quam f austum, cui nullus pectore maeror. 
Pro dolor, excruciat me Mors haec invida nostris 
Temporibus, solita est hominum quae parcere nulli. 
Haec (hei) commiscet elarum cum paupere regem 
Nee sane quemquam magnum diadema tuetur; 
Atque id contingit, quod sit Mors omnibus aequa. 
Mortales nos ista docent monumenta virorum; 60 

Haec telo truncat quidquid Natura creavit. 
O utinam tarn dira f oret demersa sub undis 
Bellua Tartareis et nigro carcere clausa, 
Quo minus ad fatum mortales praecipitaret. 



102 WAN N IS ARNOLLETI NIVERNENSIS 

Primiparae o damnum, cuncto lacrimabile saeclo ! 

Cum vetitos palmis ausa est decerpere f ructus 

Prima parens, nostrum tunc Mors accessit in orbem, 

Tunc celeres diris armis innexuit alas 

Gestans tela manu Lemaeo tincta veneno ; 

Inde per hunc orbem miserum furibunda cucurrit. 70 

lam vero terras omnes omnesque pererrat 

Pagos, et crepitans claras circumvolat urbes. 

Indubie non est homini sollertia cuiquam 

Quae durae valeat praecludere limina Morti. 

Horrida Mors veniam non dat virtutis alumnis ; 
Quid facient igitur laeti peccamine solo, 
Talia cum tolerent mortis discrimina iusti? 
Quid, quaeso, faciet qui se effert more leonis? 
Infelix quid aget terrestris vermibus esca? 
O quantum studuisse volet molimine toto 80 

Menti, quam vellet pulsos de pectore f astus ! 
Et qui tot missis iactatur faenore nummis 
Dives, qui tot habet camporum iugera quique 
Non numerare potest aurum tellure repostum, 
Heu quam divitias cupiet tempsisse fluentes ! 
Formidatne suae tempus lacrimabile mortis 
Quern spurcae Veneris titillat saeva libido? 
Dentatum labris mordere edentulus ardet, 
Ast hie Pascomidem duram teret atque lupatum. 
Ventripotens molli qui nutrimenta palato 90 

Dat, volet illecebras quantum sprevisse fugaces ! 
Numina qui dictis superum terrere videtur 
Impatiens missas voces meminisse docebit. 
O turpem quern segnities damnosa moratur, 
Nonne videt vacuos semper discedere menses? 
Excutiat vecors sordens a mente veternum ; 
Nulla dies abeat quin quid feliciter edat. 
Turpe quidem molli vitam consumere somno ; 
Gliscet post mortem segnis tempsisse sopores. 

Sed doleo, quod Mors Claris non parcere norit. 100 

Non potuit Samson, cui tanta potentia quondam 
Concessa est, duras Mortis depellere vires ; 
Vivaces Mortis telis periere Sibyllae. 
Si dives pugnet, veteres periere monarchae; 
Mortuus est Xerxes, et mortuus ille Darius. 



BUCOLICA 



10: 



Non prodest luxus nee tarn scelerata voluptas 

Nee Venus aut Veneris petulans ancilla Libido. 

Praemollem luxus quid iuvit Sardanapallum ? 

Quique tulit maestum quid profuit ille Neroni? 

Quidnam nobilitas duro cum robore iuncta? 110 

Omnes Herculeo superata fuisse labore 

Plurima monstra f erunt ; nam pressit flore dracones, 

Dura Molorchaeum compressit clava leonem, 

Compulit aeripedem cervam molimine duro, 

Stymphalidas vicit volucres, extractus ab illo 

Cerberus effertur metuenda ex sede Barathri, 

Vis Erymanthaeum praecellens contudit aprum, 

Raptis percelebres devicit Amazonas armis, 

Augeae constat stabulis impensa laborum, 

Expulsum magno domuit luctamine taurum, 120 

Sunt Diomedis equi saevo cum rege perempti, 

Geryonis caesi portat victoria palmam, 

Hesperidum victo tulit aurea mala dracone. 

Quid colubros referam Lernaeos igne necatos? 

Amphitryoniades superavit magna labore 

Monstra ; sed haud clava praedura tale subegit 

Quale per has nuper visum est discurrere terras 

Monstrum terrificum; Mors ultima linea rerum. 

Haec rapit ex mundo quidquid Natura creavit. 

O Mors horrenti multo crudelior ursa, 130 

Parcere quae numquam nosti virtutis alumnis. 

Francus. 

Siste, velim, lacrimas finemque impone dolori. 
Non minus indubie tristis mea pectora maeror 
Exegit, verum discussi carmine luctus. 
Quare age siste, precor, fletus sermoneque deduc ; 
Nam sermo comis depellit corde dolores 
Ac gravis anxietas alterna voce levatur. 



Nivernus. 

Cum satagas nostri luctus dignoscere causas, 
Incipiam, ac primo planctus ducetur ab ovo. 
Interea lapidis sortire sedilia mecum. 



140 



104 10 ANN IS ARNOLLETI NIVERNENSIS 

Francus. 
Perplacet haec sedes; si nunc iuvet, occipe fari. 

Nivernns. 

Heu heu, dum volvo faeinus lacrimabile, obortis 
Parcere non possum lacrimis nee sistere fletus. 
Ipse ego nostrates agros in pace colebam 
Curabamque greges pingues, et sedibus hisce 
Cottidie mulctram complebam lacte recenti. 
Noster primaevo pastor turn flore nitebat. 
Hie Clivensis erat Carlus, de sanguine regis 
Gallorum cretus; nulli sollertia maior. 

Ast horrens vultu Mors, quae secat omnia, magno 150 

Illi pastori vitales abstulit auras. 
Huius in acerbam mortem istaec carmina prompsi : 
' Insignem pietate virum lugeto caterva 
Pastorum; magnus Clivensis ductor obivit '. 
Huius ob abscessum quam dura Nivernia passa est. 

Francus. 

Si foret Elysio lacrimis revocandus ab orbe, 
Aspiceres lacrimis haec nostra scatentia obortis 
Lumina; sed quoniam nulla est revocabilis arte, 
Siste, precor, fletus; nostros simul accipe casus. 

Nivernus. 
Incipe, France, prius quam sol declinet Olympo. 160 

Francus. 

Ah lacrimis memoranda meis nigroque lapillo 
Designanda dies, qua Mors et tristis Erinnys 
Inter pastores maioris stamina vitae 
Bis seni numero disruperunt Lodovici 
Francorum. Cuius laudes aequare loquendo 
Non opis est nostrae, si tot quot dicitur Argus 
Luminibus vidisse loquar Unguis. Pius ille est 
Qui gregis haud haesit mortem pro pace pacisci ; 
Nosti rite lupos quanta virtute fugarit. 



BUCOLIC A 105 

Nivemus. 

Novi equidem, sed mors est dudum temporis acti. 170 

Effera non pridem nostrum Mors abstulit orbe 
Propter quern maerent pecudes pictaeque volucres. 
Pastores, functo hoc incommoda quanta tulistis. 
Occidit ille decor cuncto memorabilis aevo 
Qui poterat nostras res nosque beare Nivernos. 
Quales percelebris functi coniunx dedit ore 
Fletus, pastoris dum mortem crevit acerbam, 
Et quales lacrimas dedit, et qua voce piavit ! 
Aera nunc omnes igitur complete querelis, 
Tundite nunc pectus, nunc laxos vellite crines, 180 

Tristia nunc largis perfundite fletibus ora. 
O Claris inimica viris atque invida Fata, 
Num f acinus vobis hoc debuit esse scelestum? 
Cur segnis potius plebs et ignobile vulgus 
Facta feris manibus non sensit vulnera vestris? 

Pan. 

Ille ego qui tueor pecudes pecudumque magistros 
Haec ipsis ventura cano; iuvat edere fata. 
Vos Galli, vos praecipue gaudete, Niverni ; 
Pastores gaudete mei. Licet omne vagetur 
Ipsa per arva pecus, praedator ovilibus ullas 190 

Non feret insidias, nee laedet dente rapaci. 
Scilicet ipse Deus qui librat singula lance 
Adventare sinet quod constituere futurum 
Fata. Novus namque ex Francis rex, qui fuget istam 
Turcarum subolem, surrexit origine pulchra, 
Ne sinat aerumnis mundum tabescere tantis. 
Est Maria illustris princeps Carlo viduata 
Qui Clivensis erat, quorum de sanguine cretus 
Franciscus superat, quern caelica numina servent. 
Horum annis repetet mundum squalore situque 200 

Cana Fides posito, nexas dabit impia palmas 
Post tergum Bellona suas, privataque telis 
In sua torquebit male sanos viscera dentes ; 
Aurea cum grata remigrabunt saecula pace. 



106 IOANNIS ARNOLLETI N1VERNENS1S 

Francos. 

Sublimi Panos veneremur numina voce, 
Ac ea quae nobis Deus obtulit ore canenda 
Promamus, gracilique sonos meditemur avena. 

Nivernus. 

Clara Nivernorum laetetur rite caterva, 
Atque Deo missus contingat sidera clamor, 
Laetaque commonstret praeclarus gaudia paean. 210 

Nostris temporibus commigrant aurea mundo 
Saecula, sortita est Pax instaurata tribunal. 
Dallebreta excedat tempus cuiusque Sibyllae, 
Franciscus cervi Clivensis tempora vivat. 
Numina quidquid agant f ortunent caelica nutu. 
Meque inter parvos dignentur scribere mystas. 



NOTES 



ECLOGUE I. 



Pan advises ' Nivernus ' to leave the ' agri Fiscalienses ' and return 
to Nevers ; there he will enjoy the protection and favor of Ioannes 
Parens. ' Nivernus ' announces his departure to his comrade ' Fis- 
calis ', and repeats the address which he is to make to his new patron. 
The poem is dedicated " Ad eminentissimum virum D. Ioannem 
Parentem, secretarium regium ". Lines 85-140 are a rather close 
imitation of the first Eclogue of Faustus Andrelinus. 

2. Virg. Aen. i. 203, ' forsan et haec olim meminisse iuvabit '. 

3. Calpurn. i. 2>Z^ <c I u i i u S a > <l u i silvas tueor, satus aethere Faunus ' ; 
Virg. Eel. ii. S3> ' Pan curat oves oviumque magistros '. 

4. Calpurn. v. 14, ' qua lege regas . . . percipe '. 

21-35. Calpurn. v. 14-65, ' Sed qua lege regas et amantes lustra 
capellas | . . . percipe. Vere novo, cum iam tinnire volucres | in- 
cipient . . . protinus hiberno pecus omne movebis ovili. | . . . Sed 
non ante greges in pascua mitte reclusos, | quam fuerit placata 
Pales . . . Nee mora, tunc campos ovibus, dumeta capellis | orto 
sole dabis, ... At cum longa dies sitientes afferet aestus, j . . . iam 
silvis committe greges, ... ad fontem compelle greges, . . . sed 
protegat illas | interea veteres quae porrigit aesculus umbras. | Verum 
ubi declini iam nona tepescere sole | incipiet . . rursus pasce greges, 
. . . Nee prius aestivo pecus includatur ovili ', etc. With line 22 cp. 
Virg. G. iii. 155, ' armentaque pasces | sole recens orto'; with line 26 
cp. Virg. G. i. 338, ' in primis venerare deos '. 

36. Andrelinus, Eel. i. 43, ' quaerenda viatica canis '. 

38. Parentis: Jean Parent. In the dedication of this Eclogue he 
is called ' secretarius regius ' ; i. e., he was royal notary at Nevers. 
In a document of 1520 he is called ' ecolatre ' ; i. e., he was a canon 
who had charge of some educational work. He had an important 
part in the founding of the College of Nevers, and shared the ex- 
pense of establishing the school in its new quarters. " Les repara- 
tions des batiments furent faites par moitie entre la ville et Me. Jean 
Parent. Le compte de Jean de Corbigny, pour l'annee 1527, dit qu'il 
en couta 241 livres 14 sous pour chacune des deux portions, outre ce 
qui avait ete deja donne " ; Parmentier, Archives de Nevers, i. 307-8 
(Paris, 1842). 

41-42. Bapt. Mant. Eel. x. 11-12, 'ipse ubi fronde sua tibi tempora 
cinxit Apollo, [ dono dedit citharam, nervos et eburnea plectra '. 

43. Virg. Aen. vi. 856, ' viros supereminet omnes ' ; Andrei. Eel. 
xii. 292, 'alios claris reges supereminet actis ' ; Lucret. iii. 1043, 'qui 
genus humanum ingenio superavit et omnis | restinxit, Stellas exortus 
ut aetherius sol '. 

107 



108 JOANNES ARNOLLETUS NIVERNENS1S 

47. Andrei. Eel. x. 64, ' otia quis dederit vitae tranquilla beatae '. 

48-50. Andrei. Eel. x. 79-93, ' me voluit medio cantantem audire 
theatro . . . ante ipsum quaesita Iovem modulamina fundo, | scilicet 
ut bello claram expugnavit aperto | Parthenopen '. 

52. Bapt. Mant. Ed. iv. 16, ' deprome pharetra '. 

54. Andrei. Eel. x. 35, ' si mulces gratis raras concentibus aures ', 

55. Virg. Eel. i. 1, ' sub tegmine fagi '. 
56-57. Cp. Andrei. Eel. xii. 293-300. 

57. Perotti, Corn., ' cicendula a Graecis lampyris dicta . . . nunc 
pennarum hiatu refulgens, nunc compressu obumbrata '. 

72. Du Cange has, "Promotor, Qui de delictis inquirit, et ea ut 
reprimantur vel puniantur promovet ". Littre has, " Promoteur, 
Homme d'^glise qui dans la juridiction ecclesiastique fait ce que le 
procureur de roi fait dans la juridiction laique ". In one of the 
novels of Malespini (ii. 81) a ' Promotore ' is an official to whom 
appeal is made for the annulment of a marriage. 

74. Virg. Aen. i. 600, 'grates persolvere dignas '. 

77. Virg. Aen. i. 609, ' semper honos nomenque tuum laudesque 
manebunt '. 

82. Cp. Ovid, M. i. I, ' fert animus mutatas dicere formas ' ; 
Lucan, i. 67, ' fert animus causas tantarum exponere rerum '. 

83. subintrem. For the transitive use, cp. Bapt. Mant. Eel. i. 175, 
' pecus vineta subintrat ' ; Anthol. Lat. [727] Riese, ' forte subintra- 
runt unica tecta simul '. 

85-87. Cp. Andrei. Eel. i. 1-3. 

90. Calpurn. v. 64, ' nidis somnos captare volucris | cogitet '. 

91. Cp. Virg. Eel. i. 61, ' nudos in litore pisces ' ; Aen. iii. 510, 'in 
litore sicco ' ; Sannazaro, Eel. iii. 20, ' Oceani madidas vidit refiuentis 
harenas | et quae caeruleos procul aspicit ora Britannos, | *qua (nisi 
vana ferunt) quoties maris unda recedit, | indigenae captant nudos per 
litora pisces '. 

93-104. Andrei. Eel. i. 6-20. 

97. Musula. This diminutive is used by Thomas Watson in his 
Eclogue on the death of Sir Francis Walsingham (1590). 

103. Virg. Aen. i. 237, 'quae te, genitor, sententia vertit?' 

105. Fiscaliensibus agris: possibly Fecamp (Fisei campus) — in 
spite of the quantity (a). It seems to be some place on the sea- 
shore; cp. lines 91, 115, and 132-3, also Eel. iii. 26. 

106-107. Virg. Eel. vi. 3, ' Cynthius aurem | vellit '. 

108-34. Andrei. Eel. i. 44-71. 

116. Cp. Andrei. Eel. vi. 27, ' ne gregis errandi te cura remordeat 
ulla '. 

122. Cp. Eel. iii. 46-47, 65. 

124. Cp. Andrei. Eel. v. 7, ' desidis exercet pulso torpore veterni \ 

125. Virg. Aen. ii. 373, 'quae tarn sera moratur | segnities?' 
129. Val. Fl. iv; 459, ' crudelis egestas '. 

135. Andrei. Eel. i. 72-74. Cp. Calpurn. iv. 149, 'verum quae 
paribus modo concinuistis avenis | tam liquidum, tam dulce sonant 
ut non ego malim | quod Peligna parant examina lambere nectar ' ; 
Theocr. viii. 83. 

136. Hor. Od. i. II, 7, ' dum loquimur, fugerit invida | aetas ' ; 
Ovid, Amor. i. II, 15, 'dum loquor, hora fugit '. 



NOTES 109 

137. Andrei. Eel. iii. 130, 'cum crastina fulserit hora '. 

139. Andrei. Ed. i. 85. 

140. Virg. Aen. vi. 120, ' fratrem Pollux alterna morte redemit '. 

ECLOGUE II. 

' Fiscalis ' laments the departure of ' Nivernus ' (see Eel. I), and 
decides to follow him to Nevers. The poem is an imitation of the 
first half of the third Eclogue of Andrelinus. It is dedicated " Ad 
Dominicum Phizelium, Archididascalum et Moderatorem illustrissimi 
Principis D. Caroli Clivensis ". 

1. Virg. Eel. ix. 9, ' Fors omnia versat '. 
9-23. Andrei. Eel. iii. 4-24. 

14. Hor. Sat. i. 4, 8, ' emunctae naris ' ; Virg. Aen. iii. 102, ' vete- 
rum monumenta virorum '. 

24. Philomena. Du Cange cites this form from a Glossarium of 
the year 1348. 

25. Cp. Boiardo, Eel. ii. 9, 'quale sonat dulci turtur viduata marito j 
carmen . . . tale . . . cecinit . . . Tityrus ' ; Balth. Castiglione, Aleon, 
8-9, ' ut gemit amissos fetus philomela sub umbris, | aut qualis socia 
viduatus compare turtur '. 

40. Calpurn. vi. 58, ' et vacat et vestros cantus audire iuvabit ' ; 
P. Lotichius Secundus, Eel. iv. 1, ' si vacat et dulces iuvat instaurare 
querelas '. 

41. Cp. Virg. Aen. ii. 3, ' infandum . . . dolorem '. 

46. Niveris: the river Nievre. 

ECLOGUE III. 

' Fiscalis ' has followed ' Nivernus ' to Nevers, and is now to be 
introduced to Ioannes Parens. The poem is dedicated "Ad Ioannem 
Burgoinum, Aemilianae indolis iuvenem, Ioannis Parentis prone- 
potem ex sorore ". 

19. apinis. In Martial, xiv. 1. 7, the quantity is apinae. 

20. Andrei. Eel. i. 40, ' nulla fuere meo compendia digna labore '. 

21. Virg. Aen. i. 94, 'o terque quaterque beati queis ', etc. 

27-28. Virg. Eel. i. 16, ' saepe malum hoc nobis, si mens non laeva 
fuisset ', etc. 

33-34- Cp. Andrei. Eel. ii. 75-77. 

41. Virg. Aen. iii. 221, 'nullo custode '. 

47. parens. See Eel. i. 38, and note. 

48. chela, used of the human arm, is quoted by Du Cange, from 
Abbo de obsidione Lutetiae a Normannis, i. 273. The new Thesaurus 
quotes it from Mart. Cap. 9, 903. 

56. Fabii Marci. This means Quintilian. 
61. Andrei. Eel. x. 90, ' poplite flexo '. 

65. ferris: apparently the passive of fero (2 sing. pres. indie). 
See Neue-Wagener, Formenlehre, iii. 617. 



1 10 JOANNES ARNOLLETUS NIVERNENS1S 



ECLOGUE IV. 

1 Nivernus ' laments the death of Charles II of Nevers, or of 
Cleves (Aug. 27, 1521). The poem is dedicated: "Ad generosissimum 
Principem D. Franciscum Clivensem, Comitem Augiensem natum ac 
destiaatum comitatui Nivernensi aliud ludicrum pastorium cui titulus 
est Threnodia in acerbum interitum illustrissimi Principis patris eius 
D. Caroli Clivensis ". It borrows freely from the third Eclogue of 
Andrelinus. ' Dallebreta ', line 213, means Marie d'Albret, the wife 
of Charles, and ' Franciscus ', line 199, is his son, who succeeded him 
as Count of Nevers. 

I. Andrelinus, Eel. iii. 65, ' Mors improba '. 

6. Cp. Hor. Ep. i. 16, 54, ' miscebis sacra profanis '. 

19-20. 'Cicero' (eieer), ' Fabius ' (faba), ' Hortensius ; (hortus), 
' Piso ' (pi sum), etc. 

27. Virg. A en. vi. 784, ' felix prole virum '. 

28-29. Virg. G. ii. 116, 'sola India nigrum | fert hebenum, solis 
est turea virga Sabaeis '. 

31. Virg. Aen. i. 536, ' ubere glaebae '. 

39. Hor. Od. ii. 3, 1, ' aequam . . . mentem '. 

40. Virg. Aen. i. 204, ' tot discrimina rerum '. 

44-49. Cp. Andrelinus, Eel. iii. 19-20, and 13-15 ; Ovid, M. i. 379, 
' damnum reparabile '. 

49. Cp. Nemes. Eel. i. 6, ' incipe, dum salices haedi, dum gramina 
vaccae j detondent '. 

50-53. Cp. Andrelinus, Eel. iii. 4-6. 

57. Cp. Hor. Od. i. 4, 13, ' Pallida Mors aequo pulsat pede pau- 
perum tabernas | regumque turris '. 

69. Ovid, M. ix. 130, ' Lernaei . . . veneni '. 

82. Cp. Hor. A. P. 421, ' positis in faenore nummis '. 

84. Virg. Aen. vi. 655, ' tellure repostos '. 

88-89. Cp. Arnolletus' distich In Zoilum, ' Dentatum labris mor- 
dere edentulus ardet, | ast hie Pascomidem mordeat atque lupos '. 

94. Cp. Eel. i. 125, and note. 

96. Cp. Eel. i. 124. 

97. Cp. the line of Andrelinus, ' Nulla dies abeat, quin linea ducta 
supersit ' (quoted in the Menagiana, Paris ed., 1715, ii. 398). Plin. 
N. H. xxxv. 36, 84, ' Apelli fuit alioqui perpetua consuetudo num- 
quam tam occupatum diem agendi, ut non lineam ducendo exerceret 
artem, q,uod ab eo in proverbium venit '. 

104-5. Cp. Lucr. iii. 1024-33. 

114. Virg. Aen. vi. 802, ' aeripedem cervam '. 

128. Hor. Ep. i. 16, 79, ' mors ultima linea rerum est '. 

132- 141. Cp. Andrei. Eel. iii. 19-30. 

139. Cp. Hor. A. P. 147, 'nee gemino bellum Troianum orditur ab 
ovo ' ; Sat. i. 3, 6, ' ab ovo | usque ad mala '. 

142-146. Cp. Andrei. Eel. iii. 72-77- 

149. Cp. Andrei. Eel. iii. 35, ' non fuit in toto maior sollertia 
campo '. 

151. Virg. Aen. i. 387, 'auras vitales '. 



NOTES 111 

153. Virg. Aen. i. 10, ' insignem pietate virum '. 

153-160. Cp. Andrei. Eel. iii. 62-63, an d 68-72. 

164. Louis XII died Jan. 1, 1515. 

166. Virg. Aen. i. 601, 'non opis est nostrae '. 

167-8. Vulg. loan. x. II, 'bonus pastor animam suam dat pro 
ovibus suis '. 

172. Virg. Aen. iv. 525., ' pecudes pictaeque volucres \ 

184. Virg. Aen. i. 149, ' ignobile vulgus '. 

186. Cp. Virg. Ed. ii. 33, ' oves oviumque magistros '. 

186-207. Cp. Calpurn. i. 33-48 and 91-93, ' Qui iuga, qui silvas 
tueor, satus aethere Faunus, | haec populis ventura cano ; iuvat 
arbore sacra | laeta patefactis incidere carmina fatis. | Vos o prae- 
cipue nemorum gaudete coloni, | vos populi gaudete mei ; licet omne 
vagetur | securo custode pecus, . . . non tamen insidias praedator 
ovilibus ullas | afferet, . . . Aurea secura cum pace renascitur aetas j 
et redit ad terras tandem squalore situque | alma Themis posito, . . . 
Dum populos deus ipse reget, dabit impia vinctas | post tergum Bel- 
lona manus spoliataque telis | in sua vesanos torquebit viscera mor- 
sus, I . . . Sed bona facundi veneremur numina Fauni. | Carmina 
quae nobis deus obtulit ipse canenda | dicamus teretique sonum 
modulemur avena '. 

198. Virg. Aen. ii. 74, 'quo sanguine cretus '. 

213. Cp. Ovid, Pont. ii. 8, 41, 'sic pater in Pylios, Cumaeos mater 
in annos I vivant '. 



APPENDICES 

APPENDIX A. 

Publii Fausti Andrelini Foroliviensis Clarissimi Poetae Laureati ad 
Robertum Gaguinum Divi Maturini Parisiensis Ministrum Maiorem 
E pistol a. 

Multos fore arbitror, Reverende Praesul, qui cum huius eclogae vel 
solum titulum legerint, quamprimum me et mordacem et invidum esse 
garrient. Incivilium enim ac levium hominum natura est nondum 
perspectam materiam in deteriorem potius quam meliorem in partem 
accipere. Ceterum si excurso spatio ad supremam usque metam per- 
venerint, hi profecto certiores erunt me ab omni turn dicacitate turn 
livore prorsus alienum esse. Illi mea quidem sententia damnandi 
sunt qui genuino dente unumquemque lacerare studeant, quando- 
quidem ex Theonina mordacitate nullam certe gloriam assequi possint. 
Quisquis praeclarum atque immortale nomen affectat, ea semper 
agenda putet ob quae non modo instantibus sed etiam futuris saeculis 
approbetur. Quocirca Dionysium tyrannum admonuit divinus ille 
Plato, ut insequentis temporis curam semper habendam duceret. 
Quantis et publicis et privatis contumeliis iam diu a maledico illo 
Balbo indigne oneratus fuerim, equidem nullus lippus, nullus tonsor, 
null us denique cerdo est, qui satis superque compertum non habeat. 
Tamen nulla umquam molestia affectus sum; inconstantis enim ac 
stolidi hominis oblocutiones nihil omnino faciendae sunt. Quam levis. 
quam ineptus, quam delirus, quam insanus Balbus sit, vel ex duabus 
tantum rebus facile percipi potest. Cum primum in hoc tarn floren- 
tissimum tamque amplissimum Gymnasium concessit, nonnulla epi- 
grammata, partim ab Octavio Cleophilo composita, partim ex Titi 
Strocii elegiis excerpta, nomine suo edidit, quo inter Gallos huiusce 
rei ignaros subitam quandam laudem acquireret. Si qua vero indus- 
tria sua, quae admodum pauca sunt, elucubravit, ea omnia vel dissona 
sententia vel falsis syllabis vel mendosa grammatica pueriliter claudi- 
care nemo est certe qui nesciat. Cornix ista furtivis tandem coloribus 
denudata non modicos quidem risus exhibet. Si Christiano et veri- 
dico verbo adhaesisset, intellexisset profecto nihil tarn occultum esse 
quod aliquando sole ipso clarius non elucescat. Qui semel temerario 
ausu alienos sibi labores ascripserit, tametsi egregium deinceps opus 
excudit, id numquam ex officina sua emisisse censetur. Quin immo 
veros artifices plerumque suspectos reddit, praesertim apud eos qui, 
cum obtusi, ignavi et barbari sint, quemvis alium ex ingenio suo 
iudicare solent. Deinde ex Balba nobili quidem ac illustri familia 
Balbum sibi ipsi cognomentum usurpavit, cum ex domo Accelina et 
obscuris abiectisque parentibus ortum esse constet. Inertis hercle et 
insipientis animi est parentum quantumvis ignobilium pudere. In- 

113 



114 APPENDICES 

terim publicum profitendae poeticae ac oratoriae artis munus suscepi, 
et iuveniles Amores meos a Roraana censura approbatos atque publica 
laurea honestatos emisi. Qui tantam invidiam, tantum odium, t.mtam 
bilem improbo illi concitarunt ut, postquam una non successerat. alia 
statim via ad denigrandam famam meam aggressus sit. Hie enim me 
et a Christiana fide deviantem et hac in urbe, toto spectante populo, 
exustum fuisse simulavit, atque adulterinis litteris falsum menti- 
tumque crimen per universam fere Italiam publicavit. Quae serpen- 
tina lingua, quod inauditum mendacium, quae Punica perfidia huic 
tam aperto mendacio conferri potest? Nihil tarn flagitiosum est quod 
alienae laudis detractori probum esse non videatur. Ad solandos 
parentes meos fidissimum servum non sine maxima impensa mittere 
sum coactus. Illi enim tam horrendo nuntio consternati ad perscru- 
tandam veritatem citatum hucusque tabellarium permiserant, incredi- 
bili si quidem turn admiratione turn dolore non iniuria opprimebantur, 
me scilicet earn in haeresim impraesentiarum delapsum fuisse quam 
semper eiecissem, eiectam fugassem, fugatam exterminassem. Sed 
nullum demum scelus est quod iustus Deus vel repentino vel lento 
supplicio non prosequatur. Ecce nequissimus ipse Balbus in haere- 
tica nescio qua secta et exsecrando illo vitio deprehensus est ob quod 
Palestinae civitates in sulphureos attritosque cineres conversae sunt. 
Ni velocissimam fugam in Britanniam Maiorem praecipitasset, pub- 
lico incendio meritas tandem poenas persolvisset. Tam foedam, tam 
infamem fugam bucolico carmine praeludendam censui, ut non tam 
Balbicum scelus quam Faustlnum candorem, falsa quidem infamia 
notatum, et praesentibus et posteris patefaciam. Is omnino vel excors 
vel immanis est qui aliqua ex parte famam suam neglegere videatur. 
Nasutos istos rhinocerotas facile contempserim, Reverende Praesul, si 
hanc meam lucubratiunculam abs te approbatam esse sensero, quem 
quidem tanti facio quanti Platonem Amphimacus (Antimachus) , cui 
unus ille instar Atheniensium omnium fuit, facere consueverat.* Vale. 



APPENDIX B. 

Robert us Gaguinus Faust o Poetae Laureato S. 

Quod sit meum de tua in Hieronymum Balbum ecloga iudicium, 
clarissime vates, exploras. Poteras alios multo me ad hanc rem peri- 
tissimos adsciscere, qui et orationem Latinam callent et Balbi apud 
Parisios conversationem experti sunt. Sed ne tibi absconditum faciam 
quod sentio, si legem sequimur Christianam, proximo maledicere pro- 
hibemur, nee lacessitis licet convicio referre convicium. Patientia 
enim sola est in qua vera animi possessio reponitur. ' In patientia ', 
inquit Christus, ' vestra possidebitis animas vestras '. Verum quia 
sanctissimis interdum viris bilem incanduisse certum est, non nega- 
verim virtutis esse detegere latentem facinorosi cuiuspiam hominis 

* Cicero, Brutus, 191, ' Plato enim mihi unus instar est centum 
milium '. 



APPENDICES 1 1 5 

perfidiam, ut adversus eum qui nos mendacio inquinavit nostram 
tueamur puritatem, et alios moneamus huiusmodi improborum com- 
munione abstihere, maxime si nullo vindictae ardore flagramus. Quo 
te vitio facile, Fauste, absolverlm, quern mansuetum semper esse 
modestumque cognovi. Et quidem ita iudico, dum adversus Balbum 
tueris innocentiam, multorum simul te integritatem defendere. Itaque 
postquam ille Parisios adivit, blanditiis primum et simulata mansue- 
tudine in plurimorum amicitiam surrepens poematis opinione se notum 
extulit. Sed ut adulterini mores non diu se continent, ita ille simula- 
tissimus amicitiae cultor veros mox patefaciens mores erupit. Enim- 
vero neminem non labefactavit opprobriis, etiam eorum qui sibi 
beneficentissimi exstiterant. Tantaque invidia aestuavit ut aliorum 
reprehensione famam auspicatus omnium se eruditorem putari laborio- 
sissime insudavit. Nam qui poesim antea Musasque tantum initio 
professus fuisset, omnem ferme parvo post tempore disciplinam se 
interpretaturum iactavit, quippe qui et Iustiniani Digesti et non nul- 
lorum ex iure pontificio enucleationem audacissime magis quam pru- 
denter assumpserit. Nee a sphaerae explanatione fidens sibi interpres 
temperavit ; adeo impudentissimus erat ignotarum sibi artium usur- 
pator. Addidit quoque huic odiosae ambitioni inquinatissimum (si 
famae creditur) scelus, cuius ne dignam incideret poenam, festina- 
tissima Anglos fuga petivisse vulgatum est. Quae omnia cum teneas 
memoriter et narres eleganter, nihil amplificationis ad tua scripta 
subiciam, quae, non modo haec de Balbo sed quaecumque te elucu- 
brasse hactenus legi, talia sunt quae doctissimus quisque non iniuria 
probet. Vale. Ex aedibus nostris Parisiacis, xvi Septembris, 

MCCCCLXXXXIIII.* 



APPENDIX C. 

Invectiva in Faustum Balbi Calumniator em: I. M. adversus Faus- 
tum Calumniatorem impudent is simum pro Praeceptore suo Hieronymo 
Balbo Defensio ad Scho'asticos Parisienses. The date of this ' de- 
fensio ' seems to be about 1495. The following extracts are taken 
from G. C. Knod, op. cit. 97-101. 

. . . Omne autem propositum operis a nobis destinati eo spectabit, 
ut Fausti, impudentissimi calumniatoris, vanitates refellamus. . . . 
Equidem haec numquam scripsissem, si isti larvato hac in urbe ubi 
contemnitur, irridetur, exsibilatur ab omnibus, verbis satis esset 
calumniari ; sed cum eo usque dementiae progressum viderem invere- 
cundissimum hominem, ut has suas cavillationes tarn insignes chalco- 
graphis dedisset exarandas, veritus ne ad alios hae forte pervenientes, 
quibus minus Fausti mores innotescunt, aliquid imminuerent de Balbi 
integritate, hoc onus licet laboriosum pro praeceptore subire non re- 

* This is the date of Gaguin's letter as it is printed in an edition 
of the De Fuga Balbi, Paris, 1494. In a later edition, Paris, 1496, 
the letter is dated 16 Sept. 1496. 



116 APPENDICES 

cusavi, quod commune, Scholastici Parisienses, mihi vobiscum esse 
debet. ... 

His duobus annis larvatus ille calumniator improbus (cui contraria 
interpretatione nomen obvenit) inter offendendum gloriolas suas, 
quibus miseros auditores solet singulis onerare lectionibus, absentem 
Balbum lacessere maledictis non satis arbitratus, falsam quin etiam 
(ut dicimus) subducens rationem, obscenam, contumeliosam, arro- 
gantiae calumniaeque plenam eclogam quomodocumque composuit. cui 
De Fuga Balbi indidit epigramma. Hoc vanum imprimis mendax_iue 
esse facile monstrabimus. . . . 

Atque in initio Balbi discessum, quern tu maledica consuetudine 
' fugam ' nuncupasti, paucis aperiam. . . . Hieronymus Balbus in hoc 
praeclarissimo totius orbis terrarum Gymnasio feliciter per septen- 
nium ferme poeticen, rhetoricen, astrologiam philosophiamque pro- 
fessus, rem atque famam sibi comparuit (comparavit?) fructumque 
effecit non modicum (quod et hoc Gymnasium pro sua humanitate 
libentissime fatetur) turn docendo turn praestigiosa grammatistarum 
interpretamenta eliminando. . . . Eius praeterea ita se mores habe- 
bant ut minime multos laederet, omnium bonorum obsequeretur stu- 
diis ; omnibus mitis, omnibus erat affabilis ; his rebus in nobilissi- 
morum virorum magna virtute magnaque praeditorum doctrina (quos 
suo deinceps honestavit carmine) amicitiam ultro ascitus, . . . scho- 
lasticorum insuper benevolentia maxima complexus, ac brevi veluti 
communis animorum parens carissimus habitus. 

Quare Invidia, alterius semper bono- acrior, Balbum crebro mul- 
tisque aggressa machinamentis deicere a loco suo tentavit ; quam ille 
repellens animose firmus locum sua virtute paratum obt'nuit. Cuius 
rei ipse locupletissimus es testis, quern abhinc annos quattuor se 
lacessere conantem ita primo prostravit congressu, ut fuga praecipiti 
ab illius te subtraxeris occursu, peragratisque Pictorum Tolosano- 
rumque finibus quoniam ubique contemptui ludibrioque fuisses, 
Parisios iterum, hoc illius tibi suggerente benignitate, esuriens advo- 
laveris. 

Balbus septennali functus interpretatione ratusque iuventuti abunde 
satisfactum, ad litterarum otium regredi in patriamque disponit repe- 
dare ; quod percipientes malevoli lividique homines, summo confecti 
dolore inimicum tanta cum gloria abire, invidiae aculeis noctes diesque 
stimulabantur, ut aliquam veluti labeculam integerrimo viro asper- 
gerent, quo eius omnia praeclarissima anteacta sedarentur. Pluribus 
in hac deliberatione frustra consumptis diebus, inventi tandem perditi 
profligatique homines (quorum nomen professionis veneratione, quae 
tamen in me adhuc, latebit) cum Balbo quamquam indigni, aliqua 
tamen, quod essent conterranei, familiaritate devincti, intus rei famili- 
aris maxima oppress! penuria, foris alieno aere obstricti, ob idque ad 
quodlibet facinus quantumvis sceleratum mercede proposita expedi- 
tissimi ; hi praeclari facinoris quod nunc audietis sese pollicentur 
auctores, fiduciam ex mutua familiaritate Balbique facilitate cap- 
tantes ; ilium improvisum impurissimi homines verbis prope istis 
adoriuntur apud latrunculatorem (quern dicunt locumtenentem cr'mi- 
nalem) de nefandissimis flagitiis, quae ex suo fingebant commodo in 
earn quam quaestionem exerceri mentiuntur ; itaque illi, si sibi optime 



APPENDICES 117 

consultum esse velit, fugam suadent adornare. Ille, utpote quem 
huiuscemodi sceleris nulla obligaret conscientia, rem tam turpem 
haudquaquam admissurum sese affirmat, ut scilicet abeat priusquara 
extremum vale viris de se optime meritis dixerit ; illi instant conglu- 
tinatam inimicorum factionem cui sit resistere perdifficile ; quam 
tametsi perfregerit, non futuram absque sui infamia victoriam ; ad 
hoc quaestionis exercitationem mores patrios infamare, eum quoque 
iam pridem discedere omnino decrevisse. Haec et huiuscemodi alia 
in hanc sententiam dixere ; quibus vir humanissimus atque piissimus 
commotus maluit Ciceronis exemplo inimicorum cedere furori quam 
teterrimae, ut sibi fuerat persuasum, multis infamiae tantarumque 
turbationum causam exsistere. . . . 

His paucis Balbi discessum, quem isti ' fugam ' vocitarunt, per- 
strinxi, stultum fortasse, at certe non improbum. Hinc illae vani- 
tates a malevolis hoc biennio in vulgus dispersae, hinc nostro poetae, 
qui ardentes faces furiis aliorum subministrat, delirandi et calum- 
niandi materia; qui, quo animi sui celaret invidiam, Balbum com- 
miniscitur de se in Italia (sane suis moribus aptissima) quaedam 
protulisse quae Faustinum candorem denigraverint : . . . 

Balbus hinc descendens abiit in Britanniam ; inde in Teutoniam 
traiecit, in Germaniam postremo Boemiamque delatus, ubi ad hoc 
usque tempus permansit maximis ubique propter eius suavissimos et 
optimos mores praestantissimumque ingenium muneribus certatim 
atque honoribus ornatus ; quamobrem (ut sentio) tam invidus repente 
insurgis, quod illi urbem egresso secus ac tibi successerit, quem scho- 
lastici Pictavienses, et laureatum poetam et iuris pontificii doctorem, 
Iustiniani Pandectarum aggressum interpretationem tam cupidis bene- 
volisque animis excepere, ut tertia lectione saxis caesum non sine 
maximo risu exploderent. 

Balbus te publico Universitatis Parisiensis decreto ab interpreta- 
tione submotum gymnasiarchas abiendo (adeundo?) apud singu'os 
modo, modo in contione quoque de te magnifica luculenter dicendo, 
in pristinam docendi facultatem restituit. Idem te a Pictaviensibus 
Tolosanisque finibus famelicum omnique ope destitutum redeuntem in 
publicis laudavit lectionibus, scholasticos aridam ieiunamque tuam 
respuentes interpretationem sectari adhortatus. ... 

Balbum (ait Faustus) urere parabant, ni propere fugam arripuisset. 
. . . Primum hoc mihi respondeas volo : quis accusavit? immo cogi- 
tavit praeter te tuosque? quis quaesitor, cui tantorum facinorum 
commissa disquisitio? . . . 

Ab epistola ad eclogam me conferam, in qua illud se imprimis ofFert 
expugnandum, quod et in epistola inculcarat : Balbus (ait) aut Cleo- 
phili aut Strocii carmina pro suis edidit, aut si quae ex officina sua 
emanarunt, ea sunt aut falsis syllabis aut inepta grammatica aut 
dissona connexa sententia. Quis tuam, impudentissime calumniator, 
non videt tergiversationem ? Tu, quo nos f alias licentius, viros 
nominas quorum vix audiverimus nomina, opera certe numquam vide- 
rimus ; quae si quandoque ad nostras manus pervenerint, non hie ac 
alibi te videri veraciorem confido ; quod mihi fit veri simillimum ex 
eo Balbi epigrammate quod est in fronte libelli ab eo postremo editi 
positum, ubi de Tito Strocio ita ait : " Hie queritur Titus lento con- 



118 APPENDICES 

sumptus amore Tristia dilectae ", etc., etc. Huius certe numquam 
mentionem fecisset, si quae praedicas vera forent ; quin illius nomen 
peroptasset perpetuis obrui tenebris. Percipio (ni fallor) cur tu ex 
omni inimicorum turba hoc primus excogitaveris ; illius ingenium ex 
tuo spectasti, qui Augustini Dati eloquentiae praecepta veluti tuo 
labore hinc et illinc conquisita dictabas scholasticis, ratus (ni fallor) 
nos illius libellum desiderare, quoad iuvenis quidam his tibi aurem 
vulserit : " Frustra, Fauste, ea nobis dictas praecepta quae ipsi habe- 
mus exarata, quaeque a praeceptoribus nostris iam pridem didicimus." 
Mox Calpurnii eclogas, quas certe turn paucissimi viderant, sicuti 
tuam elucubrationem privatim plurimis exhibuisti, eas (qua es impu- 
dentia) tuo nomine editurus, ni Cornelius Vitellius huic tuo temerario 
ausui obstitisset. Et quoniam tuorum furtorum nos subiit recordatio, 
recensebimus nonnulla quibus nuper in Virgiliana interpretatione 
nimium tibi placuisti. Nam cum ad ea carmina devenisses quae sunt 
ab Angelo Politiano in Miscellaneis, nee non a Beroaldo in suis Obser- 
vationibus perquam diligenter enarrata, turn tu homo ad inanem 
doctrinae iactantiam, quam nullam habes comparatam, illorum sen- 
tentiam ac Aerba recitas ; nee tamen indicas unde ea acceperis, ut in- 
ventorum gloriam et doctrinae laudem doctissimis hominibus prae- 
ripias. . . . 

Balbus (ait) in Balborum nobilem prosapiam se ascripsit, orlundus 
ex obscura Accelinorum familia. Errorem ab aliis sequitur suscitatum 
vir dementissimus, tanto invidiae imbutus veneno ut illam .0 vidian am 
Medeam secutus ' meliora videat, deteriora sequatur ' ; equidem deie- 
rare auderem quod sum dicturus melius Faustum me pernovisse. 
Balbus genus paternum, sicuti ipse narrare solebat et a viris fide 
dignis accepimus, ex Accelinorum familia deducit, ex Balborum mater- 
num ; quae familiae veteresne an novae sint non satis compertum 
habeo, nee ad rem facit ; . . . potuit igitur Balbus hoc sibi nomen 
assumere. Quin ostendamus quod et iure potuit et debuit. Ba'bus a 
materno avo post immaturum patris obitum adoptatur ; huic Balbus 
cognomen fuit, quod noster Balbus sibi assumpsit; neque id egit, ut 
delirus iste vociferat, quod eum suae puderet originis, cum id cog- 
nomen non ab extraneis mutuaverit, sed veluti hereditarium suo sibi 
iure vindicarit. . . . 

Balbus (inquit) alea vinoque integras noctes consumebat. Balbum 
ludentem quisquam aut ebrium ex eo scholasticorum numero qui turn 
virum colebant vidit umquam ? quis eius modestiam temperantiamque 
non laudavit? Admirati saepe fuimus tenuissimum victum parcissi- 
mamque relaxationem tantis posse sufficere laboribus. . . . 

Si omnia Balbus profudisset, unde illi quam habebat plurimam 
munda supellex, unde pro dignitate vestitus, unde victus, unde 
refertissima libris bibliotheca, in qua viri luxuria aleaque quas hie 
nugator exprobrat versabantur? . . . Nee tu, Fauste, ilium es imi- 
tatus, qui cum primum ad has regiones appulisti rubello amictu con- 
spicuus nitido atque peruncto comitatus catamito, vix iam .attrita 
conducticiaque lacerna squalida membra operis fana atque profana 
solus territusque pererrans. . . . 

" Fodiebat ", ait Faustus, " ephebos vulnere postico ", et paullo 
post " fellantique ore subibat " ; addit subinde, " scilicet in sacro 



APPENDICES 119 

nullum libamine Christum ". O rem nefandam, o impudentiam impu- 
dicam, ... in qua tandem te orbe vivere arbitraris? an Tarenti vel 
Mileti? . . . Credis nos latere quid appetas, cum astantium tibi iuve- 
num manus contrectes et colla demulceas? . . . 

Agedum, Scholastici Parisienses, hunc nebulonem vestri praecep- 
toris amantissimi cavillatorem improbissimum expellite, exterminate, 
eicite. . . . Nimium diu viri insolentiam temeritatemque tolerastis ; 
. . . Vobiscum eius (Balbi) erga vos grata officia recolite : ut vos 
modo ad rhetorices capessenda rudimenta iucunda invitabat oratione, 
modo ad mansuetiores Musas deducendo fessum reficiebat dulci reque 
(requie?) ingenium. Quid, nonne mathematicarum disciplinarum 
cognitionem paene iam obsoletarum reseravit scientiaeque sideralis 
rationem explicans eruditissime ' defectus solis varios lunaeque 
labores ' * edocuit? cuius dictata excipientes nonnulli ad hunc gra- 
culum deferentes continuo sphaerae aggressum interpretationem Balbi 
glossis confisum, quas cum durum caput nonnumquam male acciperet, 
in quos (bone deus) errores dilapsus quantoque ab omnibus, cognita 
hominis vanitate et ignorantia, risu exceptus. At hie Thrasone de- 
mentior cum irridetur maxime, turn se credit plurimum laudari. Sed 
ut ad rem redeam. Quis Balbo melius praeceptis institutisque philo- 
sophiae iuvenum animos erudivit? quis subtilius iuris nodos et legum 
dissolvit aenigmata? . . . 



APPENDIX D. 

Faustus Petro Coardo Primario Franciae Praesidi S. 

Maiorem in modum admirarer, eminentissime Praeses, si unus ego 
reperirer in quern grassari nuper inciperet invidus oblocutor. Sed 
cum nullus potissimum litteratus aut fuerit aut sit qui huiusce vitae 
curricula potuerit absque morsu latrantium hominum pertransire, non 
modo non admiror sed penitus contemno emissam in me invectivam, 
spurcam sane et ab omni prorsus veritate alienam. Ut autem liberius 
apertiusque mentiretur auctor nescio quis, ne nomen quidem suum 
inserere est ausus. In tutando extollendoque Balbo et in me depri- 
mendo ita legitimum excedit modum, ut et extollendo deprimat et 
deprimendo extollat, cum omnino celanda sit ars, ne nimia vel bene- 
volentia vel malevolentia detegatur. Scripsi ego in Balbum, et invitus 
quidem, ut eum stilo repellerem qui me prius gladio petierat ; si culpa 
fuit scripsisse, multo maior fuit (ut Hieronymi verbis utar) provo- 
casse. Sed qui defendi potest quern vel sola fuga condemnat? Di 
boni, quantas nugas effutit incognitus iste anonymus. Nititur enim 
ampullatis sesquipedalibusque verbis persuadere quod eram scilicet 
Calpurnii poetae bucolica et isagogicum Augustini Dati libellum sub 
nomine meo editurus, nisi Cornelius Vitellus occultum furtum prodi- 
disset. Quasi concurrenti et inimico meo adhibenda sit fides ! Quo- 
nam pacto potuissem ego vel Calpurmum vel Datum mihi ipsi ascri- 
bere, cum iam diu impressi divulgatique habeantur? Sicuti hoc, ita et 

* Virgil, Geor. ii. 478. 



120 APPENDICES 

illud puerile commentum est, quod de Tolosano Pictaviensi Parisi- 
ensique Gymnasio blaterat, quandoquidem omnibus hisce in locis ita 
me honorifice gesserim ut, te auctore, regio stipendio donatus fuerim. 
Reliqua deliramenta praetereunda censeo, ne gravis lector indecenti 
aut cachinno aut fastidio afficiatur. Ridicula quippe monstra videntur 
quae a verisimili figmento discrepent. Sed sinamus miseros invidos 
aliena (ut solent) felicitate torqueri ; satis superque fecisse duxero, 
si tu, qui iudicium habes examussim factum, meum, meum, meum, 
inquam, bucolicum carmen, Roberto Brisoneto iam diu (ut scis) dedi- 
catum approbaveris. Non enim quod edax lividus evomat, sed quod 
excellens consummatusque vir sentiat, curandum est. Vale. 



ADDENDA 



P. 12, n. 7. Sannazaro made the acquaintance of Andrelinus dur- 
ing his sojourn in France, between 1501 and 1504: " Sannazarii . . . 
cujus diutissima consuetudine superioribus annis et Faustum . . .et 
Jacobum Fabrum Stapulensem ac Paulum Aemylium . . . usos fuisse 
nemini non est in ore " (Jacques Toussaint, pref. to Pia et emuncta 
opera, Paris, 1 5 13, quoted by A. Renaudet, Prereforme et Humanisme 
a, Paris, I4g4-i^i7, Paris, 1916, p. 475. 

P. 14, n. 13. Cp. a mention of the very successful lectures of Giro- 
lamo Aleandro at Paris : " conclamantque ut Fausto : vivat, vivat " 
(Letter of Joannes Kyrherus to Michael Hummelberger, 4 Aug., 
15 1 1, quoted by A. Renaudet, op. cit. 612). 

P. 15, n. 17. Cp. Guillaume de la Mare, letter to Andrelinus (be- 
tween 1494 and 1497) : " Petrus Cohardus, primarius Parlamenteae 
pariseorum curiae praesidens, a Christianissima Majestate accepit, 
gravi ad se querimonia, maxime theologi Standonis, deferri te festis 
diebus, quibus horis sacrarum litterarum interpretes concionari solent. 
tuis discipulis lascivorum poetarum nodos enucleare ; hortatus post 
haec idipsum ne facias" (quoted by A. Renaudet, op. cit. 277). 

P. 19, n. ^S- " L'auteur de cette invective ... est tres probable- 
ment Jacques Merlin, de Sain t- Vic turnien en Limousin, qui, avant la 
fin du siecle, publia . . . les Questions de Pierre d'Ailly sur les Sen- 
tences, et donna, en 1512, une importante edition d'Origene " (A. 
Renaudet, op. cit. 124). 



INDEX 



The references in Arabic numerals are io the pages of this book. 
Such references as v. 14 mean the number and line of one of the 
Eclogues. 



Agathocles, 80. 
Allen, P. S., 12, 81, 82. 
Amboise, Georges d', 15. 
Ambroise de Cambray, 82. 
Andrelinus, Andreas, 71. 
Anne of Brittany, 13, 72, 86. 
ant (wisdom of), 85. 
Anthol. Lat., 85, 108. 
Anthol. Pal., 69. 
Antonius Sabellicus, M., 16. 
Antonius Venetus, Ioh., 17. 
Arnoaldus, Beatus, 14. 
Aschbach, R., 81, 82. 
Ausonius, 69, 72, 80, 82, 86. 

Badius Ascensius, Iod., 9, 14, 19. 

Baillet, Adr., 13, 17. 

Balbus, Hieronymus, 11, 71, 81, 

82, 113-119. 
Baudrier, J., 20. 
Beroaldo, Filippo, 76, 118. 
Boccaccio, 67. 
Bocking, E., 19. 

Bohuslaw von Hassenstein, 81, 82. 
Boiardo, 109. 
Bolacrius, i. 65 (Arn.). 
Borbonatus, i. 70 (Arn.). 
Bost, Arnold de, 81. 
Branthome, 18. 
Brigonnet, Robert, 12, 79, 120. 
Brunorus Bulgarus, 71. 
Budinus Carnotensis, Claudius, 

13. 14- 

Burgoinus, Guido, i. 58 (Arn.). 
Burgoinus, Ioannes, 109. 

Caecilius Balbus, 80. 
Calpurnius, 8, 9, 17, 19, 20, 118, 

119. See Notes passim. 
Carpentarius, Simon, 13, 16. 



Carrara, E., 19. 
Castiglione, B., 109. 
Cato, Dist., 69. 
Catullus, 67, 69, 70, 85. 
Charles II of Nevers, no. 
Charles VIII, 15, 16, 71, 72, 79, 80. 
Cicero, 70, 73, 76, 83, 84, 114, 117. 
Claude, daughter of Louis XII, 

16. 
Claudian, 70. 
Cleofilo da Fano, Ottavio, 15, 16, 

79, 81, 113, 117. 
Cohardy (or Courthardy), Pierre, 

12, 80, 119, 120. 
Columella, 86. 

Cordiger Alemanus, Ioh., n, 14. 
Corradini, Fr., 86. 
Crinitus, Petrus, 15. 
croceo mane, xii. 131. 
cum, iv. 31, 100. 
Curtius, Benedictus, 18. 

d'Albret, Marie, no, 

Dati, Agostino, 118, 119. 

Dati, Leonardo, 79. 

de Maulde, R., 12. 

de Montpensier, Gilbert, 75. 

Duminy, E., 20. 

E. K., 85. 

Eobanus Hessus, 68. 
Equicola, Mario, 85. 
Erasmus, 8, 11, 12, 13, 15, 17. 

facta ('facts'), vi. 48; vii. 24; 

xi. 118. 
Faust, Dr., 12. 

Fernand, Charles, 11, 81, 82, 83. 
Fernand, Jean, 12, 82. 
Filelfo, Francesco, II. 

121 



122 



INDEX 



Fiscalienses agri, 108. 
Francis, Duke of Valois, 16. 
Francis of Cleves, no. 

Gaguin, Robert, u, 81, 82, 113, 

114, 115. 
Ganay, Jean de, 12. 
Geiger, L„ 12, 17, 18. 
Gerig, J. L., 8. 
Gonzaga, Chiara, II, 74, 75. 
Gonzaga, Lodovico, n, 67, 75. 
Grimm, Herman, 12. 
Grimmelshausen, H. J. C., 18. 
Gringore, Pierre, 18. 
Gualterus, Guilelmus, 16. 
Guazzo, S., 81, 86. 
Gueneau, Victor, 20. 
Guitton di Arezzo, 85. 
Gyraldus, Lilius, 17. 

Hedo, Pier, 85. 
Heywood, J., 68, 82. 
Hieronymus, 70, 119. 
Horace, 19. See Notes passim. 

I. M., 81, 115, 120. 

incalluit, xii. 208. 

Invectiva in Faustum, 19, 115. 

iste (for hie), ix. 8; x. 96; xii. 

300. 
Italian expressions, ii. 26-27, 85 ; 

v. 73; vii. 36; viii. 51 ; xi. 118. 

Jacobus Volaterranus, n. 
Johannes de Janua, 75. 
John of Salisbury, 80. 
Josa, Josentius, 8, 16. 
Julius II, 71. 
Justinian, 115, 117. 
Juvenal, 19, 67-70, 72, 74.. 75, 79, 
81, 82, 84-87. 

Knod, G. C., 14, 19, 71, 81, 115. 
Kyrherus, Joannes, 120. 

Lamentationes novae Obscurorum 

Reuchlinistarum, 19. 
La Monnoye, Bernard de, 13, 18. 
Le Roux de Lincy, 80. 
Leto, Pomponio, n. 
Lotichius Secundus, P., 109. 



Louis XI, 72. 
Louis XII, 12, 16, 83, in. 
Lucan, 69, 71. 

Lucretius, 71, 74, 82, 84, 86, 107 
no. 

manere, iii. 61; v. 56; vii. 36; 

viii. 38. 
Mantuanus, Bapt., 16, 19, 20, 67, 

68, 70-72, 76-79, 83-85, 107, 108. 
Mare, Guillaume de la, 120. 
Martial, 72, 77, 109. 
Mazzuchelli, G. M., 11, 13, 14, 16. 
Megaluzzi, Bartolomeo, 16. 
Menagiana, 13, 18. 
Meyerstein, E. H. W., 8. 
Modius, Franciscus, 74. 
Montpensier, Gilbert de, n, 75. 
Mortet, Ch., 8. 
Moschus, 85. 
muneret, viii. 51. 
Murmellius, Ioannes, 17, 18. 
Murrho, Seb., 14. 
Musula, 108. 

Xachtigal, Othmar, 14. 
Nemesianus, 8, 9, 19, 20, 67, 68, 
72, 73, 74, 77, 82, 84, 87, no. 

Ovid, 19. See Notes passim. 

Parent, Jean, 107, 109. 

Parmentier, C. A., 20, 107. 

Pascomidem, no. 

pectoris (loc), ix. 57. 

Pellechet, M. L. C., 13, 16, 80, 83. 

Perotti, N., 108. 

Persius, 19, 67. 68, 69, 71, 75, 80, 

82, 83, 84, 87. 
Pescetti, Orlando, 71, 77, 85. 
Petrarch, 70, 76, 78. 
Philomena, 109. 
Phizelius, Dom., 109. 
Plato, 113, 114. 
Plautus, 71, 84. 
Pliny, Ep., 75- 
Pliny, N. H., 79, 81, no. . 
Plutarch, 80, 85. 
Politiano, Angelo, 85, 118. 
promotor, 108. 
Propertius, 85. 



INDEX 



123 



Proverbial expressions, ii. 18, 26- 
27.36-37. 43. 65,84-85; iii. n6, 
1 1 7-18; iv. 5, 35; vi. 28; vii. 
40, 44, 78; x. 6, 9-10, 18-19, 
133-4; xi. 104-5; xii. 11-13, 
149-50, 184, 288. 

Quintilian, 75, 109. 
-quod (after fama, or rumor), ii. 
19; vii. 21. 

Regnier, Mathurin, 13. 
Renaudet, A., 120. 
Renier, R., 11, 13, 16. 
Renouard, Ph., 14, 20. 
Rhenanus, Beatus, 14. 
Ringmann, Matthias, 14. 
Rochefort, Guillaume de, 12, 69. 
Rochefort, Guy de, 12. 

Sallust, 69. 
Sannazaro, 108, 120. 
Sapidus, Ioannes, 17. 
Saumaise, Claude de, 18. 
Scaliger, J. C, 17. 
Schenkl, C, 80. 
Sedley, Charles, 85. 
Seneca, 74, 86. 
Servius, 70, 77. 

Sforza, Lodovico, 'II Moro', 15. 
S ; donius Apollinaris, 70. 
Silius Italicus, 71, 78. 
Sluperius, Jacobus, 67. 
Smith, K. F., 85. 
sola (nom.), xii. 107. 
Sophocleo, x. 42. 
Spenser, E., 67, 69, 70, 76, 79, 
85. 86. 



Statius, 69, 72, 80, 81, 87. 

Stigelius, Io., 84. 

Strozzi, Ercole, 68. 

Strozzi, Tito, 81, 113, 117. 

sub, iii. 46 ; vi. 10 ; vii. 43 ; xiL 

187. 
subintrem, 108. 
sudata peculia, ii. 85. 
Sylvius, i. 72 (Arn.). 

Tacitus, 69. 

Tardif, Guillaume, 82. 

Teutonia, 117. 

Textor, Ravisius, 71, 77. 

Theocritio, x. 37. 

Theocritus, 84, 108. 

Thuasne, L., 11, 16, 81, 82, 83. 

Tibullus, 75, 77. 83, 85. 

Tityrus (= Virgil), i. 28; v. Q2 ; 

viii. 4 ; x. 50. 
Toussaint, Jacques, 120. 

ut (after putat), vii. 78. 

Valerius Flaccus, 70, 76, 79, ic8. 

Valerius Maximus, 82. 

Varro, 73. 

venit, ix. 39. 

Virgil imitated : see Notes passim. 

Vitellius, Cornelius, 19, 118, 119. 

Vives, Ludovicus, 15. 

Voss, G. J., 17. 

Vulgate, 67, 76, 83, in. 

Ward, Thomas, 12, 16, 71. 
Watson, T., 108. 

Veats, W. B., 85. 



